Een gewelfkap is één van de gebogen vlakken (segmenten) waaruit een gewelf is opgebouwd — het driehoekige of boogvormige oppervlak tussen de ribben of graten van een kruis- of ribgewelf. Bij een kruisgewelf zijn er vier gewelfkappen die samen het plafond vormen.
Gewelfkap in context
Een kruisgewelf ontstaat waar twee tongewelven elkaar kruisen. Op de snijlijnen lopen de gewelfribben (of graten), en de vier gebogen vlakken daartussen zijn de gewelfkappen.
Schematisch:
- Gewelfrib — de uitspringende boog op de kruislijn
- Gewelfkap — het gebogen vlak tussen de ribben
- Gewelfsleutel — de sluitsteen in het midden, waar de ribben samenkomen
Soorten gewelfkappen
| Type | Vorm van de kap |
|---|---|
| **Tonkap** | Halfrond gebogen, als een halve cilinder |
| **Spitskap** | Puntig gebogen, kenmerkend voor gotische gewelven |
| **Koepelkap** | Bolvormig gebogen segment |
| **Kloosterkap** | Naar binnen gebogen (concaaf) |
Constructie
De gewelfkap is het dunste deel van het gewelf. Bij traditionele bouw:
- Opgemetseld in baksteen of natuursteen op een houten mal (leerwerk)
- De stenen liggen in boogverband, met smalle voegen aan de binnenzijde en bredere voegen aan de bovenzijde
- Na uitharding van de mortel wordt de mal verwijderd
Herkenning
In een kelder of kerk herken je de gewelfkappen als de gebogen plafondvlakken tussen de ribben of graten. Ze lopen van de aanzet (muur) naar het hoogste punt (de gewelfsleutel).
Gerelateerde termen
- Gewelf
- Gewelfrib
- Gewelfsleutel
- Aanzet
- Kruisgewelf
