Een gewelfrib is een uitspringende, boogvormige constructiestrook die langs de snijlijnen van een gewelf loopt en de gewelfkappen draagt en versterkt. Gewelfribben zijn het skelet van een ribgewelf: ze vangen de krachten op en leiden die naar de pijlers of muren.
Functie van gewelfribben
- Draagfunctie — de ribben dragen de gewelfkappen en leiden de krachten naar de steunpunten
- Constructieve efficiëntie — door ribben te gebruiken kan de rest van het gewelf (de kappen) dunner en lichter worden uitgevoerd
- Bouwvereenvoudiging — de ribben worden eerst gebouwd, daarna worden de kappen ertussen ingemetseld
- Decoratie — ribben zijn vaak geprofileerd en versierd
Soorten ribben in een gewelf
| Rib | Positie |
|---|---|
| **Kruisrib (ogivaalrib)** | Diagonaal over het gewelfvlak, van hoek naar hoek |
| **Gordelboog** | Dwarsrib tussen twee gewelfvakken, haaks op de lengteas |
| **Formeretrib (muurrib)** | Rib langs de muur, parallel aan de lengteas |
| **Lierne** | Korte decoratieve rib die niet bij een steunpunt begint |
| **Tierceron** | Extra rib van steunpunt naar een punt op de kruisrib |
Gewelfrib vs. graat
- Graat — de scherpe snijlijn tussen twee gewelfkappen, zonder uitspringend profiel (bij een kruisgewelf zonder ribben)
- Rib — een apart gemetseld of gehouwen constructie-element dat boven het gewelfvlak uitsteekt
Het ribgewelf was een belangrijke innovatie in de gotiek: het maakte grotere overspanningen en hogere ruimtes mogelijk.
Herkenning
Gewelfribben zijn te herkennen als de boogvormige banden die over het plafond van een kerk of kelder lopen en samenkomen in een centraal punt (de gewelfsleutel).
Gerelateerde termen
- Gewelf
- Gewelfkap
- Gewelfsleutel
- Pijler
- Aanzet
