Wat is acanthus?

Acanthus is een decoratief bladornament in de bouwkunst, gebaseerd op de diep ingesneden bladeren van de acanthusplant (Acanthus mollis of Acanthus spinosus). Het acanthusmotief is een van de meest kenmerkende versieringen in de westerse architectuur en wordt al meer dan 2500 jaar toegepast.

Oorsprong

Volgens de Romeinse architect Vitruvius zou de beeldhouwer Callimachus het acanthusmotief hebben bedacht toen hij een mand op het graf van een jong meisje zag, overgroeid met acanthusbladeren. Of dit verhaal waar is, is onzeker, maar het acanthusblad werd in elk geval rond de 5e eeuw v.Chr. geïntroduceerd in de Griekse bouwkunst.

Toepassing

Het acanthusblad komt op verschillende plaatsen in de architectuur voor:

• Korintisch kapiteel — het meest bekende gebruik. Het kapiteel is geheel omgeven door twee of drie rijen gestileerde acanthusbladeren, waaruit voluutvormige stengels ontspringen
• Composiet kapiteel — combineert acanthusbladeren met de voluuten van het ionische kapiteel
• Friezen en lijstwerk — lopende rankenmotieven van acanthusbladeren langs kroonlijsten en architraven
• Console en kraagstenen — acanthusbladeren als decoratie onder uitkragende elementen
• Meubels en interieur — het motief wordt ook buiten de bouwkunst veelvuldig toegepast

Stijlperiodes

Het acanthusmotief keerde door de eeuwen heen steeds terug:

• Grieks en Romeins — oorsprong en eerste bloeiperiode
• Romaans — vereenvoudigd en gestileerd
• Gotiek — naturalistischer, soms gecombineerd met lokale plantensoorten
• Renaissance en barok — terugkeer naar de klassieke vormen
• Neoclassicisme — nauwkeurige kopieën van antieke voorbeelden

Gerelateerde termen

• Kapiteel
• Bouworden
• Ornament
• Zuil
• Fries

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.