Een agraffe is een decoratief bouwkundig element dat als versierde sluitsteen boven een boog of rondboog in een gevel is geplaatst. Het is een ornament dat uitsteekt ten opzichte van het gevelvlak en vaak een sculptural karakter heeft, variërend van eenvoudige geometrische vormen tot uitgewerkte figuren of maskers.
Kenmerken
Een agraffe onderscheidt zich door een aantal typische eigenschappen:
- Positie — altijd geplaatst op het hoogste punt van een boog, als bekroning van de sluitsteen
- Uitstekend profiel — het element steekt verder uit dan de omliggende gevelsteen
- Decoratief karakter — het dient geen constructief doel maar is puur ornamenteel
- Materiaal — meestal uitgevoerd in natuursteen, maar ook in stuc of beton
- Verbinding — de agraffe verbindt visueel de boog met de bovenliggende gevellijst of kroonlijst
Toepassing
Agraffes komen voor in verschillende bouwstijlen en perioden:
- Barokarchitectuur — waar rijke ornamentiek de gevels sierde, zijn agraffes veelvuldig toegepast
- Classicistische gebouwen — in een meer ingetogen vorm, vaak als eenvoudige console
- Grachtenpanden — veel Amsterdamse en Utrechtse grachtenpanden hebben agraffes boven hun raamopeningen
- Herenhuizen — in de 19e-eeuwse woningbouw zijn agraffes een geliefd decoratief element
- Monumentale gebouwen — overheidsgebouwen en kerken maken veelvuldig gebruik van dit ornament
Bij restauratie van monumentale panden is het behoud of het hermaken van agraffes een specialistisch werk. Steenhouwers en restauratiespecialisten gebruiken traditionele technieken om beschadigde agraffes te herstellen. Soms wordt een beschadigd exemplaar vervangen door een kopie in kunststeen of composietmateriaal, hoewel bij rijksmonumenten de voorkeur uitgaat naar originele materialen en technieken.
Gerelateerde termen
- Sluitsteen
- Ornament
- Gevelelement
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
