Een antentempel (Latijn: templum in antis) is de eenvoudigste vorm van een Grieks-Romeinse tempel, waarbij de zijmuren van de cella (binnenruimte) aan de voorzijde doorlopen voorbij de voorgevel. Deze uitstekende muuruiteinden worden anten genoemd, en tussen de anten staan doorgaans twee zuilen.
Opbouw van een antentempel
De antentempel heeft een heldere, compacte opbouw:
- Cella — de rechthoekige binnenruimte (naos) waarin het godenbeeld stond
- Anten — de verlengde zijmuren die als pilasters voorbij de voorgevel steken
- Zuilen in antis — twee (soms vier) zuilen die tussen de anten in de voorgevel staan
- Pronaos — de open voorhal die ontstaat tussen de anten en de zuilen
- Stylobaat — het trappenplatform waarop het geheel rust
Varianten
De antentempel kent enkele varianten:
Templum in antis
De basisvorm met anten en zuilen alleen aan de voorzijde.
Templum in antis duplex (dubbele antentempel)
Een variant met anten en zuilen aan zowel de voor- als de achterzijde. De achterzijde heeft dan een opisthodomos (achterhal), die soms als schatkamer diende.
Historische context
De antentempel is de oudste tempeltype in de Griekse architectuur en was al gebruikelijk in de geometrische periode (9e-8e eeuw v.Chr.). Het type bleef in gebruik naast de latere, grotere tempelvormen zoals de peripterostempel (met rondomlopende zuilenrij).
Bekende voorbeelden zijn de Schatkamers in Delphi, zoals de Schatkamer van de Atheners, een goed bewaard gebleven antentempel uit circa 490 v.Chr.
Belang voor de bouwkunde
De antentempel toont de basisbeginselen van de klassieke tempelarchitectuur: de verhouding tussen dragende zuilen, muurwerk en overdekking. Dit principe — kolom en balk (het architraafsysteem) — vormt de grondslag van de westerse architectuur.
Gerelateerde termen
- Zuil
- Kapiteel
- Peristylium
- Architraaf
