Een bleker (ook: blekerij of bleekveld) is een open, vlak terrein dat oorspronkelijk werd gebruikt voor het bleken van textiel en later ook voor het drogen van bouwmaterialen zoals bakstenen en dakpannen.
Toepassing
De term bleker heeft in de bouwhistorie een dubbele betekenis. Enerzijds verwijst het naar het historische bleekveld voor textiel, anderzijds naar terreinen die in de baksteenindustrie werden gebruikt voor het drogen van ongebakken stenen. In beide gevallen gaat het om een vlak, open terrein met goede bezonning en afwatering.
Historische bleekvelden
Vanaf de middeleeuwen werden blekerijen aangelegd nabij waterlopen en steden. Op deze velden werd gewassen linnen en katoen uitgespreid om onder invloed van zonlicht en vocht te bleken. De terreinen waren zorgvuldig aangelegd: vlak, goed gedraineerd en voorzien van watergangen om het textiel te bevochtigen.
Veel blekerijen lagen in de omgeving van Haarlem, dat in de zeventiende eeuw het centrum was van de Nederlandse linnennijverheid. De gebouwen op een blekerij bestonden doorgaans uit een woonhuis, een spoelhuis, een drooghuis en opslagruimten, allemaal functioneel ontworpen rond het open bleekveld.
Bleker in de baksteenindustrie
In de baksteenproductie werd de term bleker ook gebruikt voor het droogveld waar ongebakken (groene) bakstenen werden uitgelegd om op natuurlijke wijze te drogen voordat ze de oven ingingen. Een gelijkmatige droging was essentieel om scheuren en vervorming van de stenen te voorkomen. De droogvelden werden beschermd tegen regen met eenvoudige afdaken of rietmatten.
Stedenbouwkundige betekenis
Veel voormalige blekerijen zijn in de loop der eeuwen opgeslokt door stadsuitbreiding. In talrijke Nederlandse steden herinneren straatnamen als Blekerstraat, Blekerssingel of Blekersveld aan de oorspronkelijke functie van het terrein. Bij archeologisch onderzoek voorafgaand aan bouwprojecten worden op deze locaties soms nog resten van watergangen, drainage en funderingen van blekerij-gebouwen aangetroffen.
Gerelateerde termen
- Baksteen
- Dakpan
- Fundering
- Metselverband
- Mortel
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
