Een bluskelder is een speciaal gebouwde kuil of kelderruimte die werd gebruikt voor het blussen van kalk. Ongebluste kalk (calciumoxide) werd hierin met water overgoten, waardoor een heftige chemische reactie ontstond die bluskalk (calciumhydroxide) opleverde — de basis voor kalkmortel en kalkpleister.
Waarom een aparte kelder?
Het blussen van kalk is geen onschuldig klusje. Wanneer water bij ongebluste kalk komt, ontstaat een exotherme reactie: de temperatuur kan oplopen tot meer dan 300°C. Er komt stoom vrij en het mengsel kan spatten. Een bluskelder bood bescherming tegen deze gevaren.
- Veilige afstand — de kelder lag apart van het hoofdgebouw of de werkplaats, zodat de hitte en stoom geen schade konden aanrichten
- Watervoorziening — de kelder lag vaak dicht bij een waterput of beek voor een constante toevoer van water
- Opslagfunctie — na het blussen moest de kalk weken tot maanden ‘rijpen’ in de kuil. Hoe langer de kalk rijpte, hoe beter de kwaliteit van de mortel
Toepassing
Bluskelders waren vanaf de middeleeuwen tot het begin van de 20e eeuw te vinden bij bouwplaatsen, kloosters, landgoederen en in dorpen waar veel werd gebouwd. Elke serieuze bouwplaats had een eigen bluskelder of bluskuil.
Met de opkomst van fabriekmatig geproduceerde bluskalk en cementmortel verdween de bluskelder uit het straatbeeld. Toch worden bij archeologische opgravingen nog regelmatig bluskelders aangetroffen. Ze zijn herkenbaar aan de witte kalkresten op de wanden en bodem.
In de hedendaagse restauratiepraktijk wordt soms nog handmatig kalk geblust volgens traditionele methoden, maar dan in kleinere bakken of kuipen — niet meer in complete kelders. De kennis van het blusproces is wel essentieel voor het werken met historische kalkmortels.
Gerelateerde termen
- Blussen (van kalk)
- Kalkmortel
- Ongebluste kalk
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
