Op 28 april 2025 viel om 12:33 uur de stroom uit op het hele Iberisch schiereiland. Spanje en Portugal zaten gelijktijdig zonder elektriciteit. 47 miljoen mensen getroffen. Treinen stonden stil, verkeerslichten vielen uit, ziekenhuizen schakelden over op noodstroom. Het duurde uren voordat het stroomnet weer volledig hersteld was.
In maart 2026 publiceerde ENTSO-E (de Europese koepel van netbeheerders) het eindrapport. De conclusies zijn ontnuchterend — en relevant voor Nederland, dat zelf steeds meer hernieuwbare energie op het net zet.
Wat gebeurde er precies?
Om 12:30 uur op 28 april 2025 werd 78% van de Spaanse stroom opgewekt door hernieuwbare bronnen. Zonne-energie alleen al leverde bijna 60% van de totale productie. Conventionele centrales (gas, kernenergie) leverden slechts 15%.
Toen ging het mis:
| Tijdstip | Wat er gebeurde |
|---|---|
| 12:32:00 | Output van grote zonne-energiecentrales in Spanje daalt met ~500 MW |
| 12:32:48 | In de regio Badajoz vallen 727 MW aan zonnestroom weg |
| 12:33:16 | Binnen 2 seconden verdwijnt nog eens 928 MW in vijf provincies |
| 12:33 – 12:35 | Totaal meer dan 2.500 MW aan productie verloren |
| 12:35+ | Cascade-effect: heel Spanje en Portugal vallen uit |
De directe oorzaak: overspanning op het net (boven 435 kV) waardoor zonnecentrales zich automatisch afschakelden. Dat veroorzaakte een kettingreactie.
Bron: ENTSO-E eindrapport maart 2026, PV Tech
De diepere oorzaken volgens ENTSO-E
Het ENTSO-E rapport (opgesteld door een expertpanel van 49 leden, gepubliceerd op 20 maart 2026) wijst niet naar één oorzaak, maar naar een combinatie van factoren:
1. Spanningsregeling faalde. Er waren structurele tekortkomingen in hoe het Spaanse net de spanning regelde. De reactieve vermogensregeling werkte niet zoals verwacht.
2. Oscillaties in het net. Het stroomnet vertoonde ongewone trillingen die niet tijdig werden gedetecteerd of gedempt.
3. Te weinig draaiende reserves. Met slechts 15% conventionele opwekking was er onvoldoende “draaiende massa” om het net te stabiliseren bij plotselinge veranderingen.
4. Gebrekkige interconnectie. Het Iberisch schiereiland heeft een interconnectieratio van slechts 3,4% met de rest van Europa. De EU-norm is 10-15%. Er was simpelweg te weinig verbinding met Frankrijk om het tekort op te vangen.
5. Institutionele tekortkomingen. Regelgevingsbarrières verhinderden dat hernieuwbare energiecentrales met gecertificeerde spanningsregeling werden ingezet. Marktontwerp en operationele beslissingen waren niet afgestemd op real-time netstabiliteit.
Bron: Baker Institute, The Conversation
5 lessen voor Nederland
Les 1: Meer hernieuwbaar = meer noodzaak voor netstabiliteit
Nederland zit op hetzelfde pad als Spanje: steeds meer zonne- en windenergie, steeds minder conventionele centrales. Het verschil is dat Nederland beter geïnterconnecteerd is met buurlanden (België, Duitsland, Noorwegen, het VK). Maar dat is geen garantie.
Wat dit voor jou betekent: De noodzaak voor energieopslag (thuisbatterijen, grootschalige opslag) wordt alleen maar groter. Het net heeft buffers nodig.
Les 2: Energieopslag is geen luxe, maar noodzaak
Een thuisbatterij is niet alleen handig voor je portemonnee. Het draagt bij aan de stabiliteit van het stroomnet. Als miljoenen huishoudens een deel van hun zonnestroom opslaan in plaats van terugleveren, voorkomt dat overbelasting van het net.
Les 3: Interconnectie beschermt, maar niet volledig
Nederland heeft betere verbindingen met buurlanden dan Spanje. Maar bij een grootschalige storing in heel West-Europa helpt dat beperkt. Echt weerbaar word je met lokale opwekking + lokale opslag.
Les 4: Een noodpakket is geen overkill
47 miljoen mensen zaten uren zonder stroom. Geen pinautomaten, geen verkeerslichten, geen koken op inductie. Een noodpakket voor 72 uur is het advies van de Nederlandse overheid — en de blackout in Spanje bewijst waarom.
Les 5: De energietransitie is goed, maar vergt meer dan alleen panelen plaatsen
Zonnepanelen en windmolens zijn essentieel. Maar zonder slimme netstabilisatie, voldoende opslag en goede interconnectie wordt het kwetsbaar. De energietransitie is niet klaar als de panelen op het dak liggen — er moet ook worden geïnvesteerd in de infrastructuur erachter.
Kan dit in Nederland gebeuren?
De kans op een totale blackout zoals in Spanje is in Nederland kleiner, om drie redenen:
| Factor | Spanje | Nederland |
|---|---|---|
| Interconnectie | 3,4% (ver onder EU-norm) | ~17% (boven EU-norm) |
| Conventionele reserves | 15% op moment van blackout | Hoger (gasgestookte centrales) |
| Netwerkcoördinatie | Versnipperd | TenneT centraal gecoördineerd |
Maar “kleiner” is niet “nul.” Bij extreme omstandigheden (hittegolf + veel zon + lage wind + hoge vraag) kan ook het Nederlandse net onder druk komen. En met de groeiende netcongestie wordt dat risico niet kleiner.
Wat kun je zelf doen?
- Stel een noodpakket samen — water, eten, zaklamp, radio op batterijen, contant geld (zie ook: 72 uur noodvoorbereiding)
- Overweeg een thuisbatterij — niet alleen voor besparing, maar ook voor stroomzekerheid
- Zorg voor alternatieven — een powerbank, kaarsen, een campingkooktoestel
- Ken je buren — bij een blackout help je elkaar
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurde de blackout in Spanje?
De totale uitval duurde enkele uren. In sommige regio’s was de stroom pas na 12-16 uur volledig hersteld.
Waren er slachtoffers?
Ja. Door het uitvallen van verkeerslichten, liften en medische apparatuur zijn er gewonden en indirecte slachtoffers gemeld.
Lag het aan de zonnepanelen?
Nee. De zonnepanelen werkten correct. Het probleem lag bij de spanningsregeling van het net en de onvoldoende coördinatie van het systeem als geheel. Het ENTSO-E rapport benadrukt dat het niet ging om een technisch falen van zonnepanelen, maar om systeemfouten in het netbeheer.
Meer weten over energiebesparing en noodvoorbereiding? Kijk op fredsbouwtekeningen.nl.
