Een bolwerk is een verdedigingselement in de vestingbouw: een ronde of hoekige uitbouw (bastion) die uit een verdedigingsmuur naar voren steekt. Het bolwerk biedt verdedigers de mogelijkheid om aanvallers vanuit meerdere hoeken onder vuur te nemen.
Toepassing
Bolwerken werden vanaf de 15e eeuw veelvuldig toegepast in de Europese vestingbouw en speelden een cruciale rol in het Nederlandse defensiesysteem. Ze zijn kenmerkend voor de zogenaamde Oud-Nederlandse en Nieuw-Nederlandse vestingstelsels.
- Stadsverdediging: Bolwerken vormden de hoekpunten van stervormige vestingen rondom steden zoals Naarden, Bourtange en Willemstad.
- Flankerend vuur: Door hun uitstekende positie konden verdedigers langs de courtine (de muur tussen twee bolwerken) schieten op aanvallers.
- Geschutopstellingen: Op de brede, vlakke bovenzijde (het terre-plein) werden kanonnen geplaatst.
- Waterlinies: In de Hollandse Waterlinie waren bolwerken onderdeel van een groter verdedigingssysteem met inundatiegebieden.
- Moderne stedenbouw: Veel voormalige bolwerken zijn nu parken, wandelpaden of straatnamen in historische binnensteden.
De vorm van een bolwerk varieerde van rond (rondeel) tot puntig vijfhoekig, afhankelijk van de periode en het vestingstelsel. Het Nieuw-Nederlandse stelsel, ontwikkeld door Simon Stevin en later geperfectioneerd door Menno van Coehoorn, maakte gebruik van scherp gepunte bolwerken voor optimale bestrijking van het voorterrein.
De onderdelen van een bolwerk zijn de twee facen (de naar de vijand gerichte zijden), de twee flanken (de zijden langs de courtine) en de keel (de open achterzijde richting de stad).
Gerelateerde termen
- Bastion
- Courtine
- Rondeel
- Vestingmuur
- Kazemat
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
