De cella (ook wel naos genoemd) is de afgesloten binnenruimte van een Grieks-Romeinse tempel, waarin het cultusbeeld van de godheid werd geplaatst. Het is het heiligste en meest essentiële onderdeel van de tempelarchitectuur.
Oorsprong en betekenis
Het woord “cella” komt uit het Latijn en betekent letterlijk “kleine kamer” of “bergruimte.” In de Griekse architectuur wordt dezelfde ruimte aangeduid als naos. De cella vormde het functionele hart van de tempel: het was de ruimte waarvoor het hele gebouw uiteindelijk was ontworpen.
In tegenstelling tot moderne kerken was de cella niet bedoeld als verzamelplaats voor gelovigen. De ruimte was doorgaans alleen toegankelijk voor priesters en uitverkorenen. Het publiek verrichtte zijn religieuze handelingen buiten, bij het altaar dat voor de tempel stond.
Architectonische kenmerken
De cella is typisch een rechthoekige, ommuurde ruimte in het centrum van de tempel. De belangrijkste kenmerken zijn:
- Ingang: meestal aan de oostzijde, via een portiek (pronaos)
- Muren: massieve stenen muren zonder vensters, waardoor een donkere, mysterieuze sfeer ontstond
- Cultusbeeld: het monumentale beeld van de godheid stond achterin de cella, tegenover de ingang
- Afmetingen: varieerden sterk, van kleine kapellen tot de enorme cella van het Parthenon (circa 30 x 19 meter)
Bij grotere tempels werd de cella soms intern verdeeld door zuilenrijen die het dak ondersteunden. Bij sommige tempels, zoals de Tempel van Zeus in Olympia, was de cella verdeeld in een hoofdschip en twee zijbeuken.
Toepassing
De cella komt voor in vrijwel alle Grieks-Romeinse tempels, van kleine landelijke heiligdommen tot grootse stadstempels. Bekende voorbeelden zijn het Parthenon in Athene, het Pantheon in Rome en de Tempel van Hera in Paestum. In de architectuurgeschiedenis is de cella een kernbegrip bij het bestuderen en classificeren van tempeltypen. De term wordt ook gebruikt in de beschrijving van Etruskische en vroeg-Romeinse tempelvormen.
Gerelateerde termen
- Naos
- Pronaos
- Peristylium
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
