Een daliegat is een ronde of ovale depressie in een veen- of laagveengebied, meestal enkele meters in doorsnede, die is ontstaan door uitzakking of uitspoeling van veenmateriaal. Het verschijnsel is gerelateerd aan de oude permafrostperiode of aan latere ontginningen, en is daarmee deels van geologische en deels van archeologische aard.
Hoe ontstaat een daliegat?
Er bestaan twee belangrijke verklaringen voor het ontstaan van daliegaten:
- Geologisch — tijdens of na de laatste ijstijd is door grondwaterstromingen, ijslens-vorming of uitzakking van veen een kuil ontstaan
- Cultuurhistorisch — in de middeleeuwen werden in veengebieden putten gegraven om turf te steken of om de bodem te bemonsteren; later raakten die gaten weer dichtgegroeid maar bleven herkenbaar als depressie
De diameter is meestal 2-10 meter, de diepte enkele decimeters tot meer dan een meter. Onder een daliegat zit vaak een laag turfresten, organisch materiaal of zelfs archeologische vondsten.
Voorkomen
Daliegaten zijn te vinden in:
- Drenthe (vooral op het Drents Plateau)
- Friesland en Groningen in oude veengebieden
- De Wieden, Weerribben en het Vechtdal
- Twente en de Achterhoek
In natuurgebieden zijn ze nog goed herkenbaar; in landbouwgebieden zijn ze door egalisatie vaak verdwenen.
Betekenis voor de bouw
Voor bouwprojecten in veen- of laagveengebieden zijn daliegaten relevant:
- Bodemkundige variatie — bodemopbouw onder een daliegat kan sterk afwijken van de omgeving
- Funderingsadvies — slappe, organische ondergrond kan extra zetting opleveren
- Archeologisch onderzoek — wettelijk verplicht als daliegaten in een bouwkavel worden vermoed
- Drainage — daliegaten verzamelen lokaal water en kunnen zorgen voor vochtproblemen
Verschil met andere veenverschijnselen
- Daliebult — de tegenpool van een daliegat: een verhoging in plaats van een depressie
- Pingoruïne — een depressie omringd door een wal, ontstaan door een ingestorte ijsheuvel
- Dobbe — een ondiep ven, vaak menselijk gegraven als drinkpoel voor vee
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
