Dieren-hulpmiddelen zijn bouwkundige voorzieningen die in of aan een gebouw worden aangebracht om dieren een verblijf, broedplaats of doorgang te bieden. Ze maken deel uit van natuurinclusief bouwen: een ontwerpbenadering waarbij gebouwen tegelijk ruimte bieden aan mensen én andere soorten.
Waarom dieren-hulpmiddelen?
Door verstedelijking, sluiting van spouwmuren en betere isolatie verdwijnen veel traditionele verblijfsplaatsen voor stadsdieren. De gierzwaluw, huismus, vleermuizen en steenmarter raken hun schuilplek kwijt. Dieren-hulpmiddelen geven die ruimte terug. In Nederland zijn ze sinds 2020 verplicht in een groeiend aantal gemeenten bij nieuwbouw en renovatie.
Veelgebruikte voorzieningen
Voor vogels
- Huismusnestkasten — geïntegreerd in de gevel, vaak in groepen van drie tot vijf
- Gierzwaluwneststeen — een holle steen op grote hoogte (vanaf 6 m)
- Zwaluwdakpan — speciale dakpan met inkruipopening voor huiszwaluwen
- Vogelvide — schuilruimte onder de eerste rij dakpannen
- Nestkast voor torenvalk of slechtvalk — op flats en hoge gebouwen
Voor vleermuizen
- Vleermuiskast — platte kast aan de gevel, vaak meegemetseld
- Vleermuiskoker — verticale ruimte in spouwmuur of gevelisolatie
- Vleermuispan — dakpan met inkruipopening en interne ruimte
- Open stootvoegen — geven toegang tot de spouw als verblijfplaats
Voor insecten
- Insectenhotels — bundels riet en gaten in hout voor wilde bijen
- Mosbeton of begroeibare gevels — voedsel en schuilplaats voor insecten
- Bloemrijke daken — sedumdak met diversiteit aan bloemplanten
Voor zoogdieren
- Egelpoortjes — onder schuttingen door
- Marterproof openingen — voorkomen óf juist faciliteren afhankelijk van locatie
- Doorgangen — onder hekwerken en in tuinmuren
Eisen en uitvoering
Voor effectieve toepassing geldt:
- Juiste hoogte — gierzwaluwsteen minimaal 6 m, huismussennest 3 m
- Juiste oriëntatie — noordoost voor vleermuizen, zuidoost voor zwaluwen
- Duurzame materialen — gebakken klei of houtbeton
- Onbereikbaar voor predators — gladde gevel zonder klimroute voor katten
Toepassing
Architecten en ontwikkelaars worden steeds vaker verplicht om dieren-hulpmiddelen in het ontwerp op te nemen. Het Puntensysteem Natuurinclusief Bouwen (PNB) van de Vogelbescherming en Zoogdiervereniging geeft per voorziening een puntenwaardering die gemeenten als minimum kunnen voorschrijven. Bij grootschalige renovatie geldt vaak een vergelijkbare verplichting binnen de Wet natuurbescherming.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
