Een dodenlantaarn (ook wel “lanterne des morts” genoemd) is een klein, slank toren- of zuilvormig bouwwerk uit de middeleeuwen, voorzien van een open bovendeel waarin ’s nachts een lichtje brandde, ter herdenking en geleiding van de doden. De bouwwerken stonden op kerkhoven of bij begraafplaatsen en hadden zowel een religieuze als een praktische functie.
Vorm en opbouw
Een typische dodenlantaarn bestaat uit drie onderdelen:
- Onderbouw — een gemetselde of natuurstenen voet, vaak met een nis of altaartje
- Schacht — een slanke pijler of kolom, soms hol
- Lantaarnhuis — de kroon met openingen waar het licht doorheen scheen
De totale hoogte varieert van enkele meters tot meer dan tien meter. De lichtopening werd vaak afgewerkt met een kleine spits, een kruis of een hogel.
Toepassing en symboliek
Dodenlantaarns werden vooral in de 11e tot 13e eeuw gebouwd, met name in het westen en midden van Frankrijk:
- Eeuwig licht — een symbool van het eeuwige leven en de aanwezigheid van God
- Wegwijzer — voor reizigers en pelgrims die ’s nachts het kerkhof passeerden
- Bescherming — het licht zou kwade geesten en grafschenders verjagen
- Gedenkfunctie — een blijvend gedenkteken voor de overledenen
Bewaard gebleven voorbeelden
In Nederland en België komen ze nauwelijks voor, maar in Frankrijk staan er nog tientallen. Bekende voorbeelden zijn die van Cellefrouin en Sarlat-la-Canéda. Het zijn vandaag de dag vaak rijksbeschermde monumenten.
Gerelateerde termen
- Hogel
- Pinakel
- Kerkhof
- Grafkapel
- Romaanse bouwkunst
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
