Een donjon is de centrale, zwaarst uitgevoerde woon- en verdedigingstoren van een middeleeuws kasteel of burcht. De toren diende als residentie van de heer, opslagplaats voor de voorraden en als laatste toevluchtsoord bij belegering. In Nederland is de term “woontoren” of “bergfried” ook gangbaar.
Bouwkundige kenmerken
Een donjon is gebouwd om belegering te doorstaan:
- Dikke muren — vaak 2 tot 5 meter dik, van breuksteen of baksteen, met een schil van behakte natuursteen
- Hoogte — meestal 15 tot 30 meter, met meerdere verdiepingen
- Beperkte openingen — kleine schietgaten in plaats van ramen, vooral op de begane grond
- Verhoogde ingang — toegankelijk via een ophaalbare trap of ladder op de eerste verdieping
- Gewelven — onderste verdiepingen vaak met zware tongewelven
- Kantelen — een gekanteelde weergang op de bovenste verdieping
Indeling
Van beneden naar boven:
- Kelder — opslag van voedsel, wijn en wapens, soms een put of kerker
- Eerste verdieping — wachtruimte en ingang
- Tweede en derde verdieping — woon- en slaapvertrekken van de heer
- Wachttoren of weergang — uitkijk- en verdedigingspost op de bovenste laag
Historische ontwikkeling
De donjon kwam op in de 11e en 12e eeuw, vooral in Frankrijk en Engeland (waar hij “keep” wordt genoemd). Oorspronkelijk vierkant van plattegrond, werden donjons later vaak rond of veelhoekig — minder kwetsbaar voor stormrammen en mijnen.
In de 14e eeuw verloren donjons hun verdedigingsfunctie en groeiden ze uit tot representatieve woontorens. Veel Nederlandse “huizen” zoals het Muiderslot, kasteel Doornenburg en kasteel Hernen kennen nog een herkenbare donjon.
Gerelateerde termen
- Bergfried
- Kanteel
- Schietgat
- Bolwerk
- Vestingbouw
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
