Een donk is een natuurlijke zandige hoogte in een veen- of rivierlandschap, ontstaan als rivierduin of dekzandkop, die in droge perioden boven het natte omliggende land uitstak. Donken waren in de prehistorie en vroege middeleeuwen aantrekkelijke vestigingsplekken, omdat ze droog waren in een vaak drassige omgeving.
Ontstaan
Donken zijn meestal afkomstig uit de laatste ijstijd. In een droog, koud klimaat verwoei zand vanaf de bedding van rivieren of vanuit de kale ondergrond. Op luwe plekken vormden zich duinen en koppen. Toen het klimaat warmer en natter werd, groeide veen rondom deze hoogten dicht, maar de donken zelf bleven droog:
- Materiaal — meestal fijn dekzand of rivierzand
- Hoogte — enkele meters boven het omliggende veen of klei
- Plek — vooral in het rivierkleilandschap van Zuid-Holland, Utrecht en het Land van Heusden
Bewoning
Donken werden vroeg in de prehistorie al gebruikt:
- Mesolithicum — jagers en verzamelaars sloegen hier hun kamp op
- Neolithicum — vroege boeren vestigden zich permanent op de donken
- Middeleeuwen — kerken, kastelen en dorpen werden vaak op donken gebouwd
Bekende voorbeelden zijn de donken bij Hardinxveld-Giessendam, waar archeologen sporen vonden van bewoning uit circa 5500 v.Chr.
Toepassing in de bouw
Voor de bouw is een donk nog steeds interessant:
- Stabiele ondergrond — zandige bodem draagt beter dan veen of klei
- Droger fundament — minder zetting en houtrot bij houten paalfundering
- Cultuurhistorische waarde — vondsten op donken zijn vaak archeologisch beschermd
Bij bouwen op of nabij een donk is daarom verplicht archeologisch onderzoek nodig, en moet rekening worden gehouden met de overgang naar het slappere omliggende veen.
Gerelateerde termen
- Dekzand
- Terp
- Drumlin
- Bouwgrond
- Archeologie
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
