Een dook is een korte, metalen of houten pen die wordt gebruikt om natuurstenen blokken aan elkaar of aan een ondergrond te bevestigen, zonder dat de verbinding aan de buitenkant zichtbaar is. Dooken voorkomen dat zware stenen onderdelen, zoals platen, kapitelen of pijlers, kunnen verschuiven of kantelen.
Inhoudsopgave
Werking
Een dook wordt in een uitgehakt gat (dookgat) geplaatst en daar vastgezet met lood, mortel of een chemisch anker. De pen steekt voor de helft in de ene steen en voor de helft in de andere of in de ondergrond:
- Boren of hakken — in beide stenen wordt een gat aangebracht
- Plaatsen — de dook wordt centraal in het gat geschoven
- Vastzetten — de ruimte rondom wordt gevuld met gegoten lood of een vulmortel
- Verbinden — de tweede steen wordt over de uitstekende dook gezet
Een dook werkt dus afschuivend, niet trekkend — anders dan een anker.
Materialen
Door de eeuwen heen zijn verschillende materialen gebruikt:
- Hout — eikenhout in vroege en middeleeuwse natuursteenbouw
- Smeedijzer — gangbaar tot circa 1900, gevoelig voor corrosie
- Lood-omhulsel — soms een ijzeren dook ingegoten in lood
- Roestvast staal — de moderne standaard, voorkomt scheurvorming door corrosie
Toepassing
Dooken komen voor bij:
- Natuursteenbouw — verbinden van blokken in kolommen, lateien en vensteromlijstingen
- Afdekplaten — fixeren van plinten, dekstenen of dorpels
- Beelden en monumenten — verankering van een beeld op een sokkel
- Restauratie — vervangen van oude, geroeste ijzeren dooken door rvs
Aandachtspunten
- Corrosiebescherming — een roestende ijzeren dook zet uit en kan de steen splijten
- Diameter en lengte — afgestemd op de belasting en steenmaat
- Centreren — niet te dicht bij de rand om uitbreken te voorkomen
Gerelateerde termen
- Dookgat
- Dookijzer
- Anker
- Centerpen
- Natuursteen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
