Een dookgat is de uitsparing — meestal een rond of vierkant boorgat — in een steen of een ondergrond, waarin een dook wordt geplaatst om twee elementen onzichtbaar met elkaar te verbinden. Het dookgat is daarmee een onmisbaar onderdeel van een dookverbinding in natuursteen- en monumentenbouw.
Inhoudsopgave
Vorm en afmetingen
De vorm van het dookgat hangt af van de toepassing:
- Diameter — meestal 8 tot 25 mm, afhankelijk van de belasting
- Diepte — minimaal 1,5 keer de doorsnede van de dook
- Vorm — rond bij geboorde gaten, vierkant of rechthoekig bij oudere, met hand gehakte gaten
- Plaats — meestal midden in de oplegging, niet te dicht bij de rand
Bij oude natuursteenbouw werden de gaten met beitels uitgehakt; tegenwoordig worden ze met klop- of diamantboren machinaal aangebracht.
Vulmateriaal
Het gat rond de dook wordt opgevuld om de verbinding krachtig te maken:
- Vloeibaar lood — traditioneel: gegoten en gekloofd zodat het uitzet en klemt
- Cementmortel — gangbaar bij minder zichtbaar werk
- Epoxy of polyester — bij kritische restauraties, vooral met rvs-dooken
- Zwavel — historisch gebruikt voor het vastzetten van smeedijzeren ankers
Toepassing
Een dookgat komt in vrijwel alle natuursteenwerk voor:
- Kapitelen op zuilen — gat in de bovenzijde van de zuil, gat in de onderzijde van het kapiteel
- Trapneuzen en dorpels — om afschuiven te voorkomen
- Beeldhouwwerk — armen, handen of vleugels worden gedoofd op het lichaam
- Restauratie — bij het terugplaatsen van losgeraakte stukken
Aandachtspunten
- Voldoende afstand tot randen — anders breekt de steen uit bij belasting
- Drogen — een gat met vocht laat zich niet goed vullen
- Symmetrie — twee gaten moeten precies in lijn liggen
- Materiaalkeuze — voorkom een combinatie van ijzer met poreuze steen (corrosie)
Gerelateerde termen
- Dook
- Dookijzer
- Centerpen
- Natuursteen
- Restauratie
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
