Een dookijzer is een metalen pen, staaf of staafje dat als dook wordt gebruikt om twee bouwelementen — meestal natuurstenen blokken — onzichtbaar met elkaar te verbinden. De term wordt zowel voor het materiaal (de pen) als voor de functie (de verbinding zelf) gebruikt.
Vormen en uitvoeringen
Een dookijzer kan op verschillende manieren zijn uitgevoerd:
- Glad — een eenvoudige cilindrische staaf, het meest gebruikt
- Geribbeld — voor extra hechting in de mortel of het loodgietsel
- Met aangesmede einden — vroeger gebruikelijk bij smeedijzer, om het uitscheuren te voorkomen
- Met haak of bocht — bij grotere belastingen, om trekkrachten op te nemen
- Conisch — in oudere natuursteenbouw, voor zelfklemmende werking
Materialen
Het materiaal bepaalt de duurzaamheid van de verbinding:
- Smeedijzer — voor 1900 standaard, maar zonder corrosiebescherming kwetsbaar
- Verzinkt staal — middenklasse oplossing, levensduur tientallen jaren
- Roestvast staal (rvs 304 of 316) — moderne standaard, vooral bij restauratie
- Brons of koper — bij monumentale beelden en stijlvol historisch werk
Waarom geen gewoon staal?
Gewoon staal roest, en roest neemt tot zeven keer het oorspronkelijke volume in. In een gesloten dookgat ontstaat daardoor zoveel druk dat zelfs hard graniet kan splijten. Dit is een van de belangrijkste oorzaken van schade aan oude natuursteenmonumenten.
Toepassing
Dookijzers komen voor bij vrijwel elke verbinding van natuurstenen onderdelen:
- Bouw van zuilen, lateien en omlijstingen
- Verankering van beelden en versieringen
- Restauratie van monumenten — vervanging van oude, geroeste ijzers
- Verbinden van moderne betonprefab elementen — soms wordt dezelfde terminologie gebruikt
Gerelateerde termen
- Dook
- Dookgat
- Anker
- Roest
- Restauratie
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
