Wat is een duim?
Een duim is een haaks gebogen, meestal smeedijzeren pen die in een muur, kozijn of paal wordt gedreven en als draaipunt dient voor een heng van een deur, luik of poort. Samen vormen duim en heng het traditionele heng-en-duim-scharnier dat al eeuwen wordt gebruikt voor zware deuren, schuurpoorten en stalluiken.
Inhoudsopgave
Onderdelen en werking
Een duim bestaat doorgaans uit twee delen:
- Pen of staart — het horizontale of L-vormige stuk dat in het hout, het metselwerk of een steen wordt verankerd
- Tap of pin — de verticale ronde pen waar het oog van de heng overheen schuift
De heng (het strapdeel van het scharnier) heeft een oog dat over de tap valt. Door zwaartekracht blijft de heng in positie en kan de deur draaien.
Toepassing
Heng-en-duim wordt vooral gebruikt bij:
- Schuurpoorten en staldeuren — vanwege het grote gewicht
- Buitenluiken — historisch én bij renovatie van monumenten
- Tuinpoorten en hekwerken — vaak met een onderdraadduim die vastgesmeed wordt op een metalen frame
- Kerk- en monumentale deuren — voor authentieke uitstraling
Soorten duimen
- Slagduim — wordt rechtstreeks in het hout geslagen
- Kruisduim — heeft een geperforeerde plaat die op het kozijn wordt geschroefd
- Steenduim — een lange duim die met lood in het metselwerk wordt verankerd
- Schroefduim — voorzien van schroefdraad voor verstelbaarheid
Aandachtspunten
Een goed gekozen duim houdt rekening met:
- Gewicht van de deur — bepaalt de diameter van de tap (8 tot 22 mm)
- Vorm en materiaal — gesmeed ijzer voor monumenten, gegalvaniseerd staal voor buiten
- Bevestiging — vast in steen of in hout, met of zonder loodankering
- Draairichting — een duim bepaalt automatisch de draairichting van de deur
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
