Wat is eclecticisme?
Eclecticisme is een 19de-eeuwse bouwstijl waarbij architecten motieven, elementen en composities uit verschillende historische stijlen vrij met elkaar combineren binnen één gebouw. De term komt van het Griekse eklektikos, “uitkiezend”: de architect kiest naar believen uit gotiek, renaissance, classicisme of barok, op zoek naar de meest passende uitdrukking voor het bouwprogramma.
Kenmerken
- Stijlcombinatie — meerdere historische stijlen in één gebouw
- Functioneel gemotiveerd — kerken vaak neogotiek, banken vaak neorenaissance
- Rijke detaillering — ornament op kapitelen, friezen, kroonlijsten
- Vrije compositie — niet gebonden aan klassieke proportieregels
- Materiaal — natuursteen, baksteen, gietijzer en gepolychromeerd metselwerk
Wat is “vrij” aan eclecticisme
In oudere stijlperiodes was de stijl bepaald door de tijdgeest. In het eclecticisme kiest de architect zelf:
- Naar de functie — een rechtbank krijgt klassieke autoriteit, een station romantische gotiek
- Naar de smaak — opdrachtgever en publiek vinden vooral pracht mooi
- Naar de plek — een gebouw kan zich aanpassen aan de omgeving
- Naar de symboliek — gotiek voor religie, renaissance voor commercie
Toepassing
Eclecticisme komt vooral voor in de tweede helft van de 19de eeuw:
- Stadhuizen en raadhuizen — combinaties van neorenaissance en neogotiek
- Stations — neogotisch buiten, modern (staal en glas) binnen
- Universiteiten — moors-arabische, romaanse of renaissance-elementen
- Banken en verzekeraars — neoclassicisme als symbool van stabiliteit
- Particuliere stadshuizen — luxueuze combinaties op de gracht
Nederlandse voorbeelden
- Rijksmuseum Amsterdam (P.J.H. Cuypers) — neogotiek en neorenaissance gecombineerd
- Centraal Station Amsterdam — eveneens van Cuypers, eclectisch
- Paleis Soestdijk — verschillende renovatielagen tonen 19de-eeuws eclecticisme
- De Bazel-gebouw Amsterdam — egyptiserende én rationalistische elementen
Reactie van het modernisme
Rond 1900 keert de moderne beweging zich tegen het eclecticisme. Architecten als Berlage en Le Corbusier zochten een eerlijker, materiaal-eigen architectuur zonder historische versiering. Dat leidde tot de Amsterdamse School, Nieuwe Zakelijkheid en het functionalisme.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
