Entasis is de subtiele bolling in het midden van een zuilschacht waardoor de zuil optisch recht lijkt. Zonder deze correctie zou een perfect rechte zuil voor het oog hol of ingesnoerd lijken. De Griekse en Romeinse bouwmeesters pasten entasis daarom standaard toe bij hun tempels.
Hoe werkt entasis?
Door een optische illusie lijkt een lange, smal toelopende kolom met perfect rechte zijkanten hol. Het oog ziet de zuil als ingesnoerd in het midden. Om dit te corrigeren, maakten de oude bouwmeesters de zuil:
- Onderaan — het breedst (zuilbasis)
- In het midden — licht verdikt door de entasis
- Bovenaan — smaller toelopend richting kapiteel
De extra dikte in het midden is klein — vaak slechts enkele procenten van de zuildiameter — maar voldoende om de illusie weg te nemen.
Geschiedenis
De entasis werd al toegepast in:
- Egyptische tempels — soms voorzichtig zichtbaar
- Griekse Dorische tempels — Parthenon (5e eeuw v.C.) is een beroemd voorbeeld
- Romeinse architectuur — soms minder uitgesproken
- Renaissance — herontdekt en theoretisch onderbouwd door Vitruvius en Palladio
In de Parthenon-zuilen zit de grootste verdikking op ongeveer een derde van de zuilhoogte vanaf de basis.
Entasis bij moderne bouw
Bij replica’s van klassieke architectuur — denk aan musea, kerken en overheidsgebouwen uit de 18e en 19e eeuw — wordt entasis nog steeds toegepast. Bij hedendaagse minimalistische architectuur ziet men de techniek zelden, omdat de zuilen meestal kort en strak vormgegeven zijn.
Andere optische correcties
Klassieke tempels gebruikten meer optische trucs:
- Curvatuur van het stylobaat — de onderbouw is licht bol gekromd
- Inclinatie van de zuilen — buitenzuilen leunen iets naar binnen
- Verzwaring van de hoekzuilen — hoekzuilen zijn iets dikker
Gerelateerde termen
- Zuil
- Kapiteel
- Basis
- Dorisch
- Ionisch
- Corinthisch
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
