Een epigraaf is een tekstinscriptie die op een gebouw is aangebracht — meestal in steen gebeiteld, in metaal gegoten of in stucwerk gevormd. De inscriptie vermeldt typisch een bouwjaar, een stichter, een bijbeltekst, een spreuk of de functie van het gebouw. De studie van inscripties heet epigrafie.
Plaats op het gebouw
Epigrafen vind je vaak op deze plekken:
- Fronton — boven de hoofdingang
- Architraaf — op de horizontale balk boven zuilen
- Gevelsteen — een aparte ingemetselde steen
- Cartouche — een sierlijst-omkadering met inscriptie
- Sluitsteen — boven een boog of poort
Wat staat erop?
Veelvoorkomende inhoud:
- Bouwjaar — vaak in Romeinse cijfers (MDCCCLXXIV = 1874)
- Naam van de stichter of opdrachtgever
- Bijbelteksten — bij kerken en kapellen
- Spreuken — bijvoorbeeld “Concordia Res Parvae Crescunt”
- Functie — “Schoolgebouw 1923”, “Waterschap”
- Wapenschilden — vaak gecombineerd met een tekst
Materialen
| Materiaal | Toepassing |
|---|---|
| Hardsteen | Gevelstenen, gedenkstenen |
| Marmer | Voorname gebouwen, grafmonumenten |
| Brons | Gedenkplaten, namen |
| Stuc | Geveldecoratie binnen |
| Mozaïek | Boven entrees, decoratief |
Geschiedenis
Epigrafen bestaan al sinds de oudheid. De Romeinen waren meesters in monumentale inscripties, zoals te zien op de Trajanuszuil in Rome. In Nederland zijn vooral 17e- en 19e-eeuwse panden rijk aan gevelstenen met bouwjaar en stichtersnamen. In Amsterdam zijn de pijpenkop-gevelstenen en kruidenstenen een bekend straatbeeldelement.
Epigraaf en restauratie
Bij restauratie wordt een originele epigraaf bewaard. Verwering of vandalisme kan tekst onleesbaar maken. Restaurateurs:
- Reinigen voorzichtig met zachte methoden
- Vullen scheuren in met passende mortel
- Herhakken alleen als de originele letters niet meer leesbaar zijn
Gerelateerde termen
- Gevelsteen
- Cartouche
- Inscriptie
- Fronton
- Architraaf
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
