Wat is extrados?

Extrados is de bovenzijde of buitenkant van een boog of gewelf — het zichtbare bovenvlak. De tegenhanger is de intrados, de binnenkant of onderkant van de boog. Beide termen komen uit de Franse en Italiaanse bouwkundige taal en worden veel gebruikt in metsel- en bruggenbouw.

Anatomie van een boog

Een boog heeft een aantal onderdelen die elk een eigen naam hebben:

Toepassing

Het onderscheid extrados/intrados is in meerdere gevallen relevant:

Bij metselwerk

• Strekverband — bij een strek of streklaag is de extrados de bovenrand
• Rollaag — de bovenkant van de rollaag is extrados
• Ontlastingsboog — de extrados ligt onder het metselwerk dat eroverheen rust

Bij gewelven

In gewelven verschilt de vorm aan boven- en onderzijde:

• Romaans tongewelf — extrados gelijkmatig gebogen
• Gotisch kruisribgewelf — extrados onregelmatig door ribben
• Koepel — extrados is de buitenkoepel, intrados de binnenkoepel

Bij brugbouw

Bij stenen en betonnen bogen wordt onderscheid gemaakt:

• Vlakke extrados — een rechte bovenkant boven de boog
• Concentrische extrados — bovenkant volgt dezelfde kromming
• Gevulde boogconstructie — ruimte boven extrados is opgevuld

Krachtenspel

De extrados is bij belasting drukgespannen, terwijl de intrados meer op trek wordt belast. Dat is de reden dat bogen van steen of beton perfect functioneren — steen is sterk op druk.

Bij drukgespannen materialen (steen, gietijzer, beton) is de boog een logisch keuze. Bij trekgespannen materialen (staal, hout) wordt eerder met liggers of vakwerkliggers gewerkt.

Voorbeelden

• Romeinse aquaducten — vlakke extrados, halfronde intrados
• Gotische kathedralen — getordeerde extrados in kruisgewelven
• Steenbruggen — concentrische extrados die de waterloop volgt

Gerelateerde termen

• Intrados
• Boog
• Sluitsteen
• Geboorte
• Gewelf

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.