Wat is een ezelsboog?
Een ezelsboog is een type boog waarbij de zijden eerst naar buiten zwellen en daarna naar binnen ombuigen, met een spitse top. De vorm is afgeleid uit de islamitische en moorse bouwkunst en wordt soms ook hoefijzerspitsboog of paarsboog genoemd.
Vorm en herkomst
De typische ezelsboog heeft een silhouet dat lijkt op de rug van een ezel of de kop van een hoefijzer, gecombineerd met een spitse top. Vanuit de aanzetpunten kromt de boog eerst naar buiten (bolling), om vervolgens via een keerpunt naar binnen toe naar de spits te lopen.
Deze boogvorm verspreidde zich vanaf de 7e eeuw vanuit het Midden-Oosten over:
- Noord-Afrika — vooral Marokko en Tunesië
- Iberisch schiereiland — onder de Moren in Andalusië
- Sicilië — Arabisch-Normandische architectuur
- India en Perzië — Mogol-architectuur
Toepassing
De ezelsboog komt vooral voor in:
| Bouwtype | Voorbeelden |
|---|---|
| Moskeeën | Alhambra, Mezquita van Córdoba |
| Paleizen | Generalife in Granada |
| Stadspoorten | Bab Bou Jeloud (Fez) |
| Madrassa’s | Koranscholen in Marokko |
In Europa
Door de wederzijdse invloed van moorse en christelijke bouwkunst belandde de ezelsboog ook in:
- Mudéjar-stijl (Spanje) — Arabische bouw door christenen
- Neomoorse stijl (19e eeuw) — synagogen, paviljoenen, theater
- Romantisch eclecticisme — exotische stijlen in westerse paleizen
Onderscheid met andere bogen
- Hoefijzerboog — meer dan halve cirkel, zonder spits
- Spitsboog — gotische standaard, geen bolling
- Klaverbladboog — drie of meer halve cirkels
- Ezelsrugboog — niet hetzelfde — die heeft S-vorm (ogief)
Bouwkundige werking
De boogvorm verdeelt de krachten van het bovenliggende metselwerk gelijkmatig naar de aanzetten. De spitse vorm in de top geeft extra geometrische stijfheid. Praktisch kan een ezelsboog zowel in steen als in tegel- of stucwerk worden uitgevoerd. In moorse paleizen werd vaak een decoratieve uitvoering met stucwerk (yeseria) of mozaïek (azulejo) toegepast.
Voorbeelden
- Mezquita van Córdoba — beroemd om de tweelaagse hoefijzerbogen, met ezelsbogen in details
- Alhambra (Granada) — ezelsbogen in galerijen en zalen
- Sint-Theresia kerk (Avila) — mudéjar-elementen
- Synagoge van Boedapest — neomoorse stijl met ezelsbogen
Gerelateerde termen
- Boog
- Spitsboog
- Hoefijzerboog
- Moorse revival
- Klaverbladboog
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
