Wat is een ezelsrugboog?

Een ezelsrugboog is een boog met een S-vormige verloop: onderaan hol naar binnen, bovenaan bol naar buiten, eindigend in een spitse top. De boog wordt ook ogiefboog of gegolfde spitsboog genoemd en is karakteristiek voor de late gotiek.

Vorm

De ezelsrugboog ontstaat door vier cirkelbogen aan elkaar te koppelen:

• Onderste twee cirkels — hol verlopend vanuit de aanzetten
• Bovenste twee cirkels — bol verlopend naar de spits
• Keerpunt — waar de holle in de bolle curve overgaat
• Top — scherp samenkomend

Het resultaat is een silhouet dat lijkt op de rug van een ezel (vandaar de naam) of op een uienvorm.

Toepassing

De ezelsrugboog komt voor in:

Late gotiek (1380–1500)

In deze periode, ook flamboyante gotiek genoemd, werd de ezelsrugboog veelvuldig toegepast:

• Vensters — als gevarieerde maaswerken
• Portalen — boven kerkdeuren
• Nissen — voor heiligenbeelden
• Wenteltrappenkappen — boven traptorentjes

Voorbeelden

Tudor en perpendicular style

In Engeland werd de ezelsrugboog (Engels: ogee arch) een vast element van de Tudor- en perpendicular style. Vaak in:

• Schoorsteenkappen — decoratieve afsluiting
• Vensterkozijnen — wel of niet met traceer
• Lambriseringen — als hoofdmotief van panelen
• Grafmonumenten — boven beeld of inscriptie

In de meubelkunst

De ezelsrugvorm werd ook overgenomen in:

• Kasten en bedlaken — kappen van baldakijnen
• Glas-in-lood vensters — randmotieven
• Kerkmeubels — koorbanken, lessenaars

Constructief

Anders dan een ‘standaard’ boog werkt een ezelsrugboog niet zuiver in druk. Het keerpunt waar hol in bol overgaat veroorzaakt extra spanning. Daarom werd de ezelsrugboog vooral gebruikt als decoratieve boog boven een eigenlijke spitsboog of in panelen — niet als constructieve boog die zware lasten moest dragen.

Verschil met andere bogen

• Spitsboog — alleen recht naar de top, geen S-curve
• Ezelsboog — heeft een bolling onderaan, geen S-vorm
• Korfboog — drie cirkelbogen, ronde top
• Klaverbladboog — uit halve cirkels samengesteld

Symboliek

De ezelsrugboog krijgt soms een symbolische lading: de S-vorm zou staan voor de vrouwelijke vorm of voor de vlam (vandaar ‘flamboyant’). In de Engelse heraldiek is de ogee een veel voorkomend element.

Gerelateerde termen

• Boog
• Spitsboog
• Ezelsboog
• Gotiek
• Flamboyantstijl

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.