Wat is façadearchitectuur?

Façadearchitectuur is een ontwerpbenadering waarbij de gevel — de façade — de hoofdrol speelt, soms zelfs los van de constructieve of functionele inhoud van het gebouw daarachter. De term wordt zowel waarderend als pejoratief gebruikt: positief voor doordachte gevelarchitectuur, negatief voor pure ‘schmink op de gevel’.

Twee betekenissen

Positief: gevel als hoofdthema

In klassieke en hedendaagse architectuur is de gevel de plek waar het gebouw zich aan de stad presenteert. Façadearchitectuur kan dus betekenen:

• Doordachte gevelcompositie — verhouding, ritme, materiaal
• Reactie op stedelijke context — aansluiten op buurpanden
• Identiteit — gebouw krijgt karakter en herkenbaarheid
• Detailwerk — kozijnen, geveldecoratie, openingen

Negatief: schijngevel

In de pejoratieve zin verwijst façadearchitectuur naar gebouwen waarbij:

• De gevel niet aansluit op de inrichting erachter
• Decoratie wordt opgeplakt zonder constructieve logica
• Stijlbreuk ontstaat — postmoderne gevel voor modernistische plattegrond
• Façadism — alleen de oude gevel wordt bewaard, nieuwbouw erachter

Toepassing

De gevel is door de eeuwen heen verschillend behandeld:

Façadism

In stadsvernieuwing wordt soms alleen de gevel bewaard:

• Argumenten voor — historisch karakter behouden
• Argumenten tegen — nieuwbouw moet er stiekem achter
• Voorbeelden — Berlijn (Friedrichstrasse), Brussel
• Discussie — gemeenten en monumentenzorgers verdeeld

Schermgevel

Sommige gebouwen hebben een schermgevel: een gevel die los staat van het achterliggende gebouw. Voorbeelden:

• Mediatheek Sendai (Toyo Ito) — glazen schermgevel
• Allianz Arena München (Herzog & de Meuron) — opblaasbare folie
• De Rotterdam (OMA) — geknikte glasgevel
• Vele winkelcentra — versierde voorgevel voor doosvorm

Critici en voorstanders

Architecten hebben uiteenlopende meningen over façadearchitectuur:

• Vóór — Robert Venturi (postmodernist), pleit voor ‘duck’ en ‘decorated shed’
• Tegen — Modernistische tijdgenoten (Mies van der Rohe), ‘form follows function’
• Genuanceerd — Aldo Rossi, gevel als typologisch element
• Hedendaags — Herzog & de Meuron experimenteren met gevels als zelfstandige laag

Discussie monumentenzorg

In Nederland bestaat verschil tussen:

• Beschermde gevel — alleen voorgevel behouden, achterzijde vrij
• Geheel beschermd — gevel én constructie en interieur
• Karakterhandhaving — nieuw mag, mits aansluiting

Voorbeelden Nederland

• Magna Plaza Amsterdam — voormalig postkantoor, gevel beschermd
• Bijenkorf Amsterdam — modernistische gevel als ontwerp
• De Nieuwe Erven — recente nieuwbouw die historische gevels imiteert
• De Rotterdam — geveldynamiek tussen wonen en kantoren

Gerelateerde termen

• Gevel
• Schermgevel
• Postmodernisme
• Modernisme
• Architectuur

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.