Een fiaal is een slank, torenvormig sierornament dat in de gotiek werd gebruikt om steunberen, pinakels, geveltoppen en luchtbogen te bekronen. De fiaal heeft meestal een vierkante of polygonale basis, een spits toelopend dak en is rijk versierd met hogels (knobbelige bladornamenten) en een kruisbloem aan de top. Hoewel het ornament op het eerste gezicht puur decoratief lijkt, vervult het ook een constructieve functie.
Onderdelen van een fiaal
Een typische gotische fiaal bestaat uit:
- Schacht — het rechtopstaande lichaam, vaak versierd met blindnissen of maaswerk
- Hogels — knobbelige bladornamenten langs de schuine ribben van de spits
- Kruisbloem — bloemvormige bekroning aan de top
- Pinakel-basis — vierkante of polygonale plint waarop de fiaal staat
Toepassing
Fialen werden in de gotische bouwkunst (12e-16e eeuw) toegepast voor twee doelen:
Constructieve functie
- Verzwaring van steunberen — door extra gewicht wordt de horizontale schuifkracht van het gewelf opgevangen
- Bekroning van luchtbogen — versteviging van de drukverdeling
- Verankering van topgevels — extra massa tegen wind- en sneeuwbelasting
Decoratieve functie
- Verticale belijning — versterkt de hoge, hemelwaartse uitstraling van de gotiek
- Symbool van Gods nabijheid — naar de hemel reikende vormgeving
- Ritme aan de gevel — herhaling op steunberen geeft compositie
Bekende voorbeelden
De fiaal is alomtegenwoordig in de Europese gotiek. Beroemde voorbeelden zijn te zien aan de:
- Dom van Keulen — talloze fialen op steunberen en torens
- Sint-Janskathedraal te ‘s-Hertogenbosch — rijk versierde fialen met hogels
- Notre-Dame te Parijs — fialen tussen de luchtbogen
- Domkerk te Utrecht — torenfialen rond de kruisbloem
Gerelateerde termen
- Pinakel
- Hogel
- Kruisbloem
- Steunbeer
- Gotiek
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
