Wat is een formeel?
Een formeel (ook boogformeel of mal genoemd) is een tijdelijke hulpconstructie waarop een boog wordt gemetseld of waarop stenen in boogvorm worden gestapeld. Let op: een formeel is geen bouwstijl, maar een ondersteuning.
Hoe werkt een formeel?
Een gemetselde boog kan zichzelf pas dragen wanneer alle stenen op hun plek zitten, de sluitsteen is geplaatst en de specie is uitgehard. Tot dat moment moeten de stenen worden ondersteund. Daarvoor dient het formeel:
- Het formeel wordt in de juiste boogvorm uitgevoerd, meestal van hout.
- Het wordt onder de toekomstige boog opgesteld en gestut.
- De metselaar stapelt de stenen op het formeel tot de boog compleet is.
- Na uitharding wordt het formeel weggenomen; dit heet ontcenteren.
Pas na het ontcenteren rust de boog volledig op zijn eigen gewicht en op de uitgeharde voegen.
Toepassing
Formelen worden gebruikt bij het metselen van bogen boven ramen, deuren, poorten en gewelven. Ook bij ontlastingsbogen en bij gemetselde bruggen is een formeel onmisbaar. De vorm van het formeel bepaalt nauwkeurig de uiteindelijke boogvorm, of dat nu een rondboog, segmentboog of spitsboog is. Een zorgvuldig gemaakt en goed gestut formeel is daarom bepalend voor de kwaliteit en stabiliteit van de boog.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
