R290 propaan warmtepomp: waarom propaan het slimste koudemiddel van 2026 is

Even kort, want ik weet dat je hier bent voor antwoord en niet voor een reclamefolder.

Een R290 propaan warmtepomp is een warmtepomp die propaan (koudemiddel R290) gebruikt in plaats van een synthetisch F-gas zoals R32 of R410A.

Propaan is een natuurlijk koudemiddel met de laagste GWP van het stel (GWP 3), het haalt hogere aanvoertemperaturen (tot ongeveer 70 à 75°C) waardoor je vaak je bestaande radiatoren kunt houden, en het is toekomstbestendig omdat de Europese F-gaswet de synthetische middelen stap voor stap verbiedt.

Is het dus dé betere keuze? Voor veruit de meeste woningen: ja. Maar propaan is brandbaar, en daar horen plaatsingsregels bij. Die vertel ik je eerlijk, inclusief de meters.

Ik loop het rustig met je door.

Wat is R290?

R290 is de officiële koeltechnische naam voor propaan. Ja, hetzelfde spul als in je campinggasfles, alleen in een piepklein, gesloten circuit binnenin de warmtepomp.

Een koudemiddel is de vloeistof die in een warmtepomp rondgaat. Het neemt buiten warmte op (zelfs bij vrieskou), wordt samengeperst en geeft die warmte binnen weer af aan je cv-water. Zonder koudemiddel geen warmtepomp.

Jarenlang gebruikten we daar synthetische gassen voor: eerst R410A, later R32. Werkt prima, maar het zijn F-gassen (gefluoreerde broeikasgassen) met een fors klimaateffect als ze lekken.

R290 is een natuurlijk koudemiddel. Geen fluor, geen chloor, gewoon een koolwaterstof die de natuur zelf ook maakt.

En thermodynamisch is het gewoon een prima werker. Sterker nog, op sommige punten beter dan de synthetische middelen. Daar kom ik zo op.

Wat betekent GWP en waarom is die van R290 zo laag?

GWP staat voor Global Warming Potential, oftewel aardopwarmingsvermogen. Het zegt hoeveel een kilo van een gas bijdraagt aan opwarming vergeleken met een kilo CO2 over 100 jaar. CO2 zelf heeft per definitie GWP 1.

Hoe lager de GWP, hoe minder schade als het middel lekt. En koudemiddelen lekken soms, bij installatie, bij een defect of aan het einde van de levensduur.

Kijk maar naar het verschil.

Even laten bezinken. R410A heeft een GWP van rond de 2088. Eén kilo lekkage staat dus ongeveer gelijk aan tweeduizend kilo CO2.

R290 zit op 3. Je leest het goed: drie.

Dat is geen marketingtrucje, dat is een factor zevenhonderd verschil met R290 tegenover R410A. En precies daarom draait Europa de duimschroeven aan.

Waarom stappen fabrikanten over op propaan?

Kort antwoord: omdat het moet, en omdat het kan.

Het “moet” komt door de herziene F-gassenverordening (EU 2024/573). Die wet knijpt de beschikbaarheid van synthetische koudemiddelen stap voor stap dicht via een zogeheten phase-down: er komt elk jaar minder quota, dus minder F-gas op de markt, dus wordt het duurder en schaarser.

Het “kan” komt doordat propaan technisch gewoon een uitstekend koudemiddel is. Fabrikanten hoefden niet in te leveren op prestaties, integendeel.

Dus in plaats van vasthouden aan een middel dat wordt uitgefaseerd, springen de grote merken nu massaal op R290. Nefit Bosch heeft voor 2026 een breed pakket R290-modellen aangekondigd, Vaillant, Daikin, Panasonic, Mitsubishi en LG hebben allemaal propaanmodellen in de schappen.

Als een halve industrie dezelfde kant op beweegt, is dat meestal geen bevlieging.

De F-gaswet tijdlijn: welke jaartallen moet je onthouden?

Dit is precies het stukje waar de meeste artikelen vaag over blijven. Ik zet de jaartallen gewoon voor je op een rij.

De verordening werkt met verbodsdatums per systeemtype en vermogensklasse. De kern.

Twee dingen die je moet weten voordat je schrikt.

Eén: dit gaat over nieuwe apparaten die op de markt komen. Heb je nu een R32-warmtepomp, dan mag die gewoon blijven draaien. Voor onderhoud en bijvullen van bestaande systemen met een GWP onder 2500 zijn er geen einddatums, dus je R32-pomp wordt niet illegaal.

Twee: monoblock gaat als eerste om (2027/2032), split later (2035). Dat is logisch, want propaan zit bijna altijd in monoblock-uitvoering. Waarom, dat leg ik zo uit.

Mijn nuchtere lezing: koop je nú nog een nieuwe R32-monoblock, dan koop je bewust in de aflopende categorie. Kan, maar ik zou het niet doen.

Wat is een monoblock en waarom zit R290 er bijna altijd in?

Even het jargon, want dit is belangrijk voor de veiligheid.

Een monoblock warmtepomp heeft het complete koudemiddelcircuit in één kast buiten. Binnen komt alleen cv-water naar binnen via twee waterleidingen. Het propaan komt dus nooit je huis in.

Een split systeem heeft het koudemiddel verdeeld over een buitendeel en een binnendeel, met koudemiddelleidingen dwars door de gevel. Bij die opstelling loopt het koudemiddel wél je huis in.

En dat is precies waarom propaan vrijwel altijd monoblock is. Propaan is brandbaar, dus je wilt het buiten houden en niet door je woonkamer laten lopen.

Bijkomend voordeel: bij een monoblock hoeft de installateur geen koudemiddelleidingen te koppelen. Het circuit komt gesloten en gevuld uit de fabriek. Minder kans op lekkage, minder gedoe.

Waarom haalt R290 hogere aanvoertemperaturen?

Dit is voor renovatie het belangrijkste verkoopargument, en tegelijk het punt dat concurrenten het slechtst uitleggen.

De aanvoertemperatuur is de temperatuur van het cv-water dat de warmtepomp maakt. Hoe hoger, hoe warmer je radiatoren kunnen worden.

Propaan heeft gunstige thermodynamische eigenschappen waardoor het comfortabel water tot ongeveer 70 à 75°C kan maken, sommige modellen zelfs hoger, en dat zonder dat het rendement instort. Een klassieke R32-monoblock blijft in de praktijk vaak steken rond 60 à 65°C.

Waarom dat verschil je duizenden euro’s kan schelen.

In een oud huis met bestaande radiatoren is dat cruciaal. Die radiatoren zijn ontworpen voor cv-water van 70 graden of meer. Kan je warmtepomp dat halen, dan hoef je die radiatoren niet allemaal te vervangen door dure lagetemperatuur-panelen of vloerverwarming.

Kortom, met een R290-pomp is de kans veel groter dat je bestaande verwarming gewoon blijft werken. Dat scheelt een verbouwing.

Kleine eerlijkheid: het rendement is altijd het hoogst bij een lage aanvoertemperatuur. Draai je de hele winter op 70 graden, dan verbruik je meer dan iemand met vloerverwarming op 35 graden. Maar de keuze “70 graden op propaan” is er tenminste, en dat is precies wat een renovatiewoning nodig heeft.

Is R290 veilig? Eerlijk verhaal over brandbaarheid

Ja, mits goed geïnstalleerd. Maar ik ga je niet vertellen dat er niks aan de hand is, want propaan is nu eenmaal brandbaar.

R290 valt in veiligheidsgroep A3. De A staat voor lage toxiciteit (niet giftig), de 3 staat voor hoge brandbaarheid. Vergelijk het met de gasfles bij je barbecue: niet eng als je normaal doet, wel iets om serieus te nemen.

Waarom het in de praktijk goed te beheersen is.

De hoeveelheid propaan in een warmtepomp is klein, vaak enkele honderden grammen tot rond een kilo, in een gesloten circuit dat de fabriek af komt. Moderne toestellen hebben ingebouwde veiligheid: gaslekkagesensoren, afgesloten schakelkasten en veiligheidskleppen.

En omdat het monoblock is, staat dat propaan buiten. Lekt er ooit iets, dan verdampt het in de buitenlucht in plaats van in je meterkast.

Het echte aandachtspunt zit niet in het toestel, maar in de plaatsing. En dat brengt me bij de meters.

Veiligheidsafstanden buitenunit: de meters die je moet weten

Propaan is zwaarder dan lucht. Lekt er gas, dan zakt het naar de grond en kruipt het naar het laagste punt. Denk aan een kelderraam, een ventilatierooster laag in de muur, een lichtkoker of een putje.

Daarom denk je bij de veiligheidszone niet aan een platte cirkel op de grond, maar aan een driedimensionaal volume rond de unit. Ontsnapt gas kan naar beneden en opzij bewegen.

De praktijkregels waar installateurs mee werken (op basis van norm NEN-EN/IEC 60335-2-40).

• Minimaal 1 meter horizontaal vrij tot openingen waar gas naar binnen kan: niet-gesloten ramen, deuren, ventilatieroosters, kelderkokers, lichtschachten.
• Geen ontstekingsbronnen in de veiligheidszone: geen buitenstopcontact, geen schakelaar, geen open vuur, geen afvoer van een cv-ketel vlakbij.
• Voor ontstekingsbronnen wordt vaak een ruimere afstand aangehouden, richting 3 meter, of er worden extra maatregelen genomen.
• Bijzondere aandacht voor alles wat lager ligt dan de unit, want daar verzamelt lekkend propaan zich.

De exacte afstanden verschillen per model en fabrikant, dus check altijd het installatievoorschrift van jouw specifieke pomp. Maar de rode draad is helder: houd openingen en vonken uit de buurt van de onderkant van de unit.

Nog eentje die vaak wordt vergeten: een installateur die met propaan werkt, moet een vakbekwaamheidsbewijs voor categorie A3 (brandbare koudemiddelen) hebben. Vraag daar gerust naar. Een goede vakman laat dat zonder morren zien.

Rendement (SCOP): is propaan zuiniger?

SCOP staat voor Seasonal Coefficient of Performance, het rendement gemeten over een heel stookseizoen. Een SCOP van 4,5 betekent: uit 1 kWh stroom haal je 4,5 kWh warmte. Hoe hoger, hoe zuiniger.

R290-pompen scoren over de hele linie prima. Een paar voorbeelden uit de markt:

• Panasonic Aquarea L-serie: SCOP rond de 5,06.
• Vaillant aroTHERM plus: SCOP van ongeveer 4,65 bij 35°C aanvoer.
• Diverse R290-modellen zitten in de range 4,5 tot ruim boven 5, afhankelijk van vermogen en aanvoertemperatuur.

Belangrijk om te snappen: SCOP wordt gemeten bij lage aanvoertemperatuur. Draai je op 70 graden voor je oude radiatoren, dan ligt het praktijkrendement lager. Dat geldt voor élke warmtepomp, propaan of niet.

Propaan blinkt vooral uit in de combinatie: hoog rendement bij lage temperatuur én de mogelijkheid om hoog te gaan als het moet, ook nog eens goed presterend bij strenge vorst (-20 tot -25°C).

Wat kost een R290 warmtepomp?

Eerlijk: iets meer dan een vergelijkbare R32-pomp, maar het verschil is beperkt en het gat wordt kleiner.

Ik noem geen harde prijs die ik niet kan onderbouwen, dat vind ik onzin. Wel de ordegrootte, en label ik het als indicatief.

• Een R290-monoblock ligt qua toestelprijs vaak wat hoger dan R32, omdat er extra veiligheidstechniek in zit. Reken op een meerprijs in de honderden euro’s, niet in de duizenden.
• De ISDE-subsidie verlaagt de aanschaf fors. Bedragen liggen doorgaans ergens tussen de 2.500 en 4.500 euro, afhankelijk van vermogen en model. Check het actuele bedrag bij RVO, want die tabellen wijzigen.
• Omdat je met een R290-pomp vaker je bestaande radiatoren kunt houden, bespaar je op de vaak veel grotere post: het vervangen van je hele afgiftesysteem.

Dat laatste is het echte geld. Een paar honderd euro meerprijs voor het toestel valt in het niet bij het niet hoeven verbouwen van je verwarming.

Hoeveel geluid maakt een R290 warmtepomp?

Vergelijkbaar met andere moderne monoblocks, dus meestal geen probleem, mits goed geplaatst.

De aroTHERM plus zit bijvoorbeeld rond de 44 dB(A). Sommige units halen op enkele meters afstand waarden richting 28 dB(A). In een Consumentenbond-test kwam een Bosch R290-model als een van de stilste naar voren.

Nuance: de veiligheidsafstanden voor propaan en de wettelijke geluidsnorm (in Nederland maximaal 40 dB(A) op de erfgrens bij de buren, ’s nachts) werken soms tegen elkaar in. Je wilt de unit weg van openingen én weg van de slaapkamer van de buurman. Laat een goede installateur daar even naar kijken voordat je fundatie giet.

Welke merken en modellen gebruiken R290?

Zo goed als alle grote spelers hebben inmiddels propaanmodellen. Een overzicht van bekende R290-warmtepompen op de Nederlandse markt.

De precieze specs verschillen per vermogensklasse en bouwjaar, dus gebruik dit als startpunt en check het actuele datablad. Maar de boodschap is helder: propaan is geen niche meer, het is de nieuwe standaard.

Wanneer is R290 de juiste keuze?

Even praktisch, want dat is waar het om gaat.

Kies R290 als:

• je een bestaande woning hebt met normale radiatoren die je liever niet allemaal vervangt (hoge aanvoertemperatuur redt je hier).
• je een toekomstbestendige investering wilt die niet in de aflopende F-gas-categorie valt.
• je buitenruimte hebt waar je de veiligheidsafstanden tot ramen, deuren en ventilatie kunt halen.
• milieu-impact voor je meetelt (GWP 3 versus 675 of 2088 is nogal een verschil).

Twijfel of kijk verder als:

• je een piepklein plaatsje hebt waar je de veiligheidszone echt niet vrij krijgt van openingen en ontstekingsbronnen. Dan is plaatsing puzzelen.
• je al vloerverwarming hebt en op lage temperatuur draait: dan is het temperatuurvoordeel minder doorslaggevend, al blijft de lage GWP en toekomstbestendigheid pleiten voor propaan.

Mijn nuchtere eindoordeel: voor de gemiddelde Nederlandse renovatiewoning is een R290-monoblock in 2026 gewoon de logische keuze. Betere temperatuur, laagste GWP, en je koopt niet iets dat over een paar jaar uit de schappen verdwijnt.

Veelgestelde vragen over R290 propaan warmtepompen

Is een R290 warmtepomp gevaarlijk in mijn tuin?
Nee, mits correct geplaatst door een gecertificeerde installateur. Het propaan zit in een klein, gesloten circuit buiten en de hoeveelheid is beperkt. Het draait om de plaatsing: houd de veiligheidsafstanden tot ramen, deuren, ventilatieopeningen en ontstekingsbronnen aan.

Kan een R290 warmtepomp mijn oude radiatoren aansturen?
Vaak wel. Propaan haalt aanvoertemperaturen tot ongeveer 70 à 75°C, wat voor de meeste bestaande radiatoren voldoende is. Daarmee voorkom je vaak dat je je hele afgiftesysteem moet vervangen. Laat wel een warmteverliesberekening maken om zeker te zijn.

Wordt mijn huidige R32-warmtepomp binnenkort verboden?
Nee. De F-gaswet verbiedt de verkoop van nieuwe apparaten met bepaalde koudemiddelen, niet het gebruik van wat je al hebt. Je bestaande R32-pomp mag blijven draaien en mag onderhouden en bijgevuld worden.

Waarom is R290 bijna altijd monoblock en niet split?
Omdat propaan brandbaar is en je het liever buiten houdt. Bij een monoblock blijft het complete koudemiddelcircuit in de buitenunit en komt er alleen cv-water je huis in. Bij een split zou het propaan door je woning lopen, en dat wil je niet.

Is R290 zuiniger dan R32?
In de praktijk zeer vergelijkbaar tot iets beter, met SCOP-waarden vaak tussen 4,5 en boven 5. Het echte voordeel van propaan zit in de combinatie van goed rendement én hoge aanvoertemperatuur, plus de veel lagere GWP.

Heb ik een speciale installateur nodig voor R290?
Ja. Wie met brandbare koudemiddelen werkt, moet een vakbekwaamheidsbewijs categorie A3 hebben. Vraag daar gerust naar voordat je opdracht geeft.

Tot slot

R290 is geen hype, het is gewoon de logische volgende stap: een natuurlijk koudemiddel met een GWP van 3, hoge aanvoertemperaturen voor je bestaande radiatoren, en een plek in de toekomstbestendige categorie van de F-gaswet. De brandbaarheid vraagt om nette plaatsing, meer niet.

Wil je écht weten waar in jouw huis het geld weglekt en hoe je met verduurzaming je energierekening omlaag krijgt, kom dan even buurten. Ik heb alles op een rij gezet in mijn gids: energie-verpulveraar.fredsbouwtekeningen.nl. Geen verkooppraatjes, gewoon nuchtere stappen die werken.

Groeten van Fred Schouten

PS: Ga je een R290-pomp plaatsen? Meet eerst met een rolmaat de afstand tot elk raam, elke deur en elk ventilatierooster. Vijf minuten werk die je een hoop gedoe met de installateur bespaart.