Kip is het uitbuigen van een belaste staaf of ligger in de zogenoemde zwakke richting, loodrecht op het buigingsvlak, gepaard met een verdraaiing van de doorsnede. De ligger buigt dus niet alleen naar beneden zoals bedoeld, maar wijkt daarnaast zijwaarts uit en draait daarbij om zijn lengteas. In de sterkteleer heet dit ook kipinstabiliteit of, internationaal, lateral torsional buckling.
Het klassieke voorbeeld
Leg een plank op zijn kant over een sloot. Op zijn kant is de plank in de belastingsrichting veel stijver dan plat, dus hij buigt weinig door. Maar zodra je erop stapt, wijkt hij aan de bovenkant zijdelings uit en klapt hij om. Dat omklappen is kip: de constructie bezwijkt niet doordat het materiaal te zwak is, maar doordat de vorm instabiel is.
Waardoor kip ontstaat
Kip treedt op als twee eigenschappen samenkomen:
- Geringe stijfheid loodrecht op de belastingsrichting — een hoge, smalle doorsnede is in de zwakke richting slap
- Geringe torsiestijfheid — een open doorsnede (I-profiel, hoge rechthoekige balk) laat zich makkelijk verdraaien
Daarom zijn hoge stalen I-liggers, slanke gelamineerde houten liggers en hoge houten balken kipgevoelig, terwijl een gesloten koker- of buisprofiel dat veel minder is.
Hoe kip wordt voorkomen
- Kipsteunen — zijdelingse steunpunten op regelmatige afstand, die de bovenflens (de gedrukte zijde) vasthouden
- Vloer- of dakschijf — een aan de bovenflens gekoppelde dakplaat, kanaalplaat of beplating houdt de ligger op zijn plaats
- Schoren en windverbanden — verhinderen de zijdelingse verplaatsing
- Gaffelopleggingen — de oplegging laat wel doorbuiging toe, maar geen verdraaiing van de doorsnede
- Verstijvingsribben — verhogen plaatselijk de torsiestijfheid, vooral bij oplegpunten en krachtinleidingen
Aandachtspunten in de praktijk
- De montagefase is vaak kritisch — een ligger die na het inhijsen nog niet aan de vloer- of dakschijf gekoppeld is, is dan het meest kipgevoelig; tijdelijke schoren zijn geen luxe
- Doorsneden niet verkleinen — zaag geen sparingen in de flens van een ligger en verwijder nooit een kipsteun “omdat hij in de weg zit”
- Kip zit in de norm — de controle op kip is een vast onderdeel van de constructieve berekening volgens de Eurocodes; laat dit door een constructeur doen bij dragende liggers, bijvoorbeeld bij het weghalen van een dragende wand
Gerelateerde termen
- Ligger
- Gewalste ligger
- Geschoord en ongeschoord
- Spant
- Wapening
- Betonconstructies
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
