Een kluwenzuil is een zuil die lijkt te zijn opgebouwd uit twee of meer om elkaar gewonden zuilen. De schacht bestaat visueel uit meerdere strengen die als een gedraaid touw om elkaar heen lopen, meestal over de volle hoogte tussen basis en kapiteel.
Het gaat vrijwel altijd om schijn: de zuil is uit één blok steen gehakt of uit trommels gestapeld, en de indruk van vlechtwerk zit in het beeldhouwwerk. Alleen bij dunne zuiltjes in bijvoorbeeld een kloostergang komt het voor dat de strengen daadwerkelijk vrij van elkaar staan.
Inhoudsopgave
Verwante zuiltypen
- Knoopzuil — een kluwenzuil waarbij het lijkt of de strengen halverwege in een knoop zijn gelegd
- Getordeerde zuil — een zuil met één schacht die spiraalvormig is gedraaid; dat is dus geen kluwenzuil
- Gekoppelde zuilen — twee losse zuilen naast elkaar op één basis, zonder verstrengeling
Het Engelse twisted column wordt voor al deze varianten gebruikt en is daardoor te algemeen; het dekt meestal juist de getordeerde zuil.
Toepassing
- Kloostergangen en kruisgangen — vooral in romaanse en vroeggotische kloosters in Italië, Frankrijk en Spanje
- Portalen en gevelgeledingen van kerken
- Ciboria, altaarbaldakijnen en doopvonten
- Historiserende architectuur en meubelkunst uit de negentiende eeuw, waarin het motief opnieuw werd opgepakt
Praktijktips
- Verwacht kwetsbare details — de smalle keeplijnen tussen de strengen zijn de eerste plek waar vorst en vervuiling toeslaan; bij natuursteenonderhoud vragen ze om zacht reinigen zonder hoge druk
- Meet vóór demontage — bij restauratie is de draairichting en het aantal strengen per zuil vaak per exemplaar anders; leg dat vast met foto’s en maten
- Herstel met steenachtige mortel die zachter is dan de steen zelf, zodat schade zich in de reparatie en niet in het origineel aftekent
Gerelateerde termen
- Knoopzuil
- Zuil
- Getordeerd
- Gekoppelde zuilen
- Schacht
- Kapiteel
- Basis
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
