Een knoopzuil is een kluwenzuil waarbij het lijkt alsof de om elkaar gewonden schachten halverwege in een knoop zijn gelegd. Onder en boven de knoop lopen de strengen normaal door naar de basis en het kapiteel; in het midden verdikken en verstrengelen ze zich tot een knoopvorm.
Bijna altijd is dat beeldhouwwerk uit één stuk steen. De knoop is dus geen constructief element maar een ornament — en een lastig te hakken ornament, wat het juist tot een pronkstuk maakte. Aan het motief werd van oudsher ook een beschermende betekenis toegekend: een knoop zou het kwade weren.
Toepassing
- Kloostergangen en kruisgangen, vooral in romaanse en vroeggotische kloosters in Italië, Frankrijk en Spanje
- Kerkportalen en gevelgeledingen
- Vrijstaande zuilen langs pelgrimsroutes en bij kerkgebouwen
- Negentiende-eeuwse neoromaanse en neogotische architectuur, waarin het motief opnieuw werd toegepast
In het Engels wordt zowel voor de knoopzuil als voor de gedraaide zuil de term twisted column gebruikt; die term is dus te algemeen om er een type mee aan te duiden.
Praktijktips
- Behandel de knoop als het kwetsbaarste punt — daar zitten de meeste onderbroken vezels en de smalste doorsneden in de steen; scheuren beginnen er vrijwel altijd
- Reinig zonder hoge druk — vuil zit in de diepe keeplijnen, maar hogedruk vreet daar juist het zachte oppervlak weg
- Documenteer vóór demontage — het exacte verloop van de strengen verschilt per zuil en is achteraf niet te reconstrueren zonder foto’s en opmetingen
- Vervang nooit één zuil in een reeks door een gladde standaardzuil: het motief werkt alleen als ritme in de hele arcade
Gerelateerde termen
- Kluwenzuil
- Zuil
- Getordeerd
- Schacht
- Kapiteel
- Basis
- Gekoppelde zuilen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
