Een knopkapiteel is een kapiteel dat versierd is met bladeren die aan het uiteinde zijn opgerold, zodat ze knoppen lijken te vormen. Elk blad eindigt in een oprolling die veel wegheeft van een hogel; daarom heet het type in het Engels crocket capital en in het Nederlands ook wel knoppenkapiteel, hogelkapiteel of haakkapiteel.
Het knopkapiteel is meestal een variant van het kelkkapiteel: de kern heeft de kelkvorm die van de ronde zuilschacht naar het vierkante dekblad overgaat, en op die kern zijn de bladeren met hun opgerolde uiteinden aangebracht.
Inhoudsopgave
Toepassing
- Gotische bouwkunst — het type komt vooral voor in de periode van ongeveer 1130 tot 1230, in het overgangsgebied van romaans naar gotisch
- Zuilen en pijlers in kerkschepen, kooromgangen en kloostergangen
- Portalen en vensteromlijstingen
- Neogotiek, waarin het motief in de negentiende eeuw opnieuw werd gebruikt
Herkennen
- Kelkvormige kern tussen schacht en dekblad
- Bladeren die vanaf de voet omhoog lopen en bovenaan naar buiten omkrullen
- Een gesloten, bijna abstracte vorm — anders dan het latere gotische bladkapiteel, waarin het blad naturalistisch is uitgewerkt (klimop, eik, wijnrank)
Praktijktips
- De omgekrulde bladpunten zijn het kwetsbaarst — ze steken vrij uit en breken bij aanraking of vorstschade als eerste af; bij steigerwerk vragen ze om fysieke bescherming
- Fotografeer vóór restauratie van alle vier de zijden — kapitelen in een reeks lijken op elkaar maar zijn zelden identiek; het patroon is achteraf niet te reconstrueren
- Reinig droog of met lage druk — het diepe reliëf houdt vuil vast, maar juist daar is de steen het dunst
- Laat aanvullingen herkenbaar maar terughoudend uitvoeren, in een mortel of steensoort die zachter is dan het origineel
Gerelateerde termen
- Kapiteel
- Kelkkapiteel
- Bladkapiteel
- Hogel
- Gotiek
- Zuil
- Schacht
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
