Het kokergat is bij oude schuiframen de holle ruimte in het vensterkozijn waarin de contragewichten hangen en op en neer kunnen bewegen. Het is dus geen “gat” in de zin van een doorboring, maar een verticale koker aan weerszijden van het kozijn — vandaar de naam.
Hoe werkt het
Een traditioneel schuifraam (ook wel Engels schuifraam genoemd) beweegt verticaal. Om het zware raam op elke hoogte te laten blijven staan, hangt aan elke zijkant een loden of gietijzeren contragewicht:
- Aan de bovenkant van het raam zit een koord of ketting.
- Dat koord loopt over een schijf (katrol) boven in de kozijnstijl.
- Aan het andere eind hangt het contragewicht, dat vrij op en neer beweegt in het kokergat.
- Samen zijn de gewichten ongeveer even zwaar als het raam zelf, zodat het raam in balans blijft.
De kokergat-ruimte wordt afgesloten met een kokerdeksel of luikje: een uitneembaar plankje in de kozijnstijl. Zonder dat luikje kun je een gebroken koord niet vervangen zonder het hele kozijn te slopen.
Waar je op moet letten
- Kokerdeksel opsporen — zoek in de zijstijl van het kozijn naar een verticale naad of overgeschilderde schroeven. Snijd de verflaag rond de naad los met een breekmes voordat je gaat wrikken, anders scheurt het hout.
- Gewicht controleren bij vervanging van glas — ga je van enkel glas naar dubbelglas, dan wordt het raam zwaarder en klopt de balans niet meer. De contragewichten moeten dan mee verzwaard worden, of het raam zakt vanzelf dicht.
- Isolatie — het kokergat is een verticale luchtkolom in de gevel en daarmee een berucht lekpunt voor tocht. Isoleren mag, maar nooit zo dat de gewichten klem komen te zitten; laat altijd vrije loopruimte.
- Loden gewichten — historische gewichten zijn vaak van lood. Hanteer ze met handschoenen en zaag of vijl er niet aan.
Bij monumenten is het kokergat een origineel constructiedetail. Vervanging door een modern schuifsysteem betekent bijna altijd verlies van monumentale waarde; overleg vooraf met de gemeente.
Gerelateerde termen
- Kozijn
- Raam
- Klapschijf
- Sponning
- Kalf
- Bovenlicht
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
