Een kookraam is een vaak uitspringend raam bij de keuken in de traditionele Surinaamse woningbouw, bedoeld voor de houtskoolpot en om er de afwas in te doen. Andere benamingen zijn botralie en gadri.
Waarom bestond het
In de traditionele Surinaamse woningbouw werd doorgaans niet binnenshuis gekookt. Op het achtererf stond een vrijstaand kookhuis, onder meer om brandgevaar en hitte uit het woonhuis te houden. Bij kleinere woningen zonder los kookhuis werd het koken verplaatst naar een uitbouw aan de achter- of zijgevel: het kookraam. Zo bleef het vuur buiten de gesloten leefruimte, terwijl de kookplek wel bij het huis hoorde.
Bouwkundige kenmerken
- Uitkraging — het kookraam kraagt uit ten opzichte van de gevel, waardoor er werkruimte ontstaat zonder dat de plattegrond groter hoeft te worden.
- Houten jaloezieën — de zijkanten en voorzijde zijn uitgevoerd als jaloezieën of tralies. Die laten rook, kookdamp en hitte weg en houden tegelijk regen en direct zonlicht buiten. Dat is een kernprincipe van de Surinaamse houtbouw: ventileren zonder de gevel open te laten staan.
- Werkblad met kookpot — binnen in de uitbouw stond de houtskoolpot of het kookkomfoor.
- Afwaswerkplek — de uitbouw diende ook als spoelplaats; het water kon direct naar buiten worden afgevoerd zonder een binnenriolering.
Waarom het bouwkundig interessant blijft
Het kookraam is een goed voorbeeld van klimaatgericht bouwen zonder installaties: rook en warmte worden afgevoerd door natuurlijke trek en het jaloezieprincipe, niet door een afzuigkap. Bij restauratie van historische Surinaamse houtbouw — een deel van de binnenstad van Paramaribo staat op de UNESCO-Werelderfgoedlijst — is het kookraam een van de details die de oorspronkelijke leefwijze zichtbaar maken.
Gerelateerde termen
- Jaloezie
- Erker
- Persienne
- Luik
- Natuurlijke ventilatie
- Houtbouw
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
