Wat is een koolbladornament?

Een koolbladornament is een ornament in de vorm van meestal een aantal koolbladeren. Een enkel krullend koolblad heet een krulkool; meerdere krulkolen samen vormen het koolbladornament.

Vorm en herkenning

Het motief is te herkennen aan het sterk gekrulde, naar buiten omrollende blad met golvende randen — vandaar de vergelijking met boerenkool. Anders dan het strakke, symmetrische acanthusblad van de klassieke bouwkunst is het koolblad grillig en levendig; het lijkt uit de steen naar voren te krullen.

Waar kom je het tegen

• Kapitelen — de bekroning van een zuil of colonnet, waarbij een krans van koolbladeren de overgang vormt naar het bovenliggende gewelf of de boog.
• Kraagstenen — het uitkragende steunelement waarop een gewelfrib of beeld rust.
• Sluitstenen en gewelfribben — als bladvormige afsluiting op het knooppunt van de ribben.
• Fialen, hogels en kruisbloemen — het bladmotief keert terug in de bekroningen van pinakels en topgevels.

Het koolblad is typerend voor de latere gotiek. In het Engels wordt een kapiteel met dit soort bladwerk een crocket capital genoemd; in het Duits spreekt men van Krabben en Blattwerk.

Verwante bladmotieven

Restauratie

Bij restauratie van natuursteen bladwerk zijn twee dingen doorslaggevend: de juiste steensoort en het juiste beeldhouwwerk. Nieuw ornament wordt gehakt naar een gipsmodel dat is afgenomen van het gaafste bewaard gebleven exemplaar, zodat de handschrift van de oorspronkelijke steenhouwer behouden blijft. Vervanging door een gietmodel in kunststeen wordt bij rijksmonumenten meestal niet toegestaan; overleg dit vooraf met de monumentencommissie.

Gerelateerde termen

• Ornament
• Kapiteel
• Kraagsteen
• Acanthus
• Knopkapiteel
• Kruisbloem

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.