Koolteer is een dikke, donkere, sterk ruikende vloeistof die ontstaat als restproduct bij het verhitten van steenkool zonder zuurstof, zoals vroeger gebeurde in gasfabrieken en cokesfabrieken. In de bouw werd het lang gebruikt als goedkoop water- en rotwerend bindmiddel. Koolteer is niet hetzelfde als bitumen: bitumen is een restproduct van aardolie, koolteer van steenkool.
Historische toepassingen in de bouw
- Dakbedekking — teerpapier en teerhoudend dakleer als voorloper van de bitumineuze dakbanen.
- Wegenbouw — teerhoudend asfalt, veel toegepast tot in de tweede helft van de twintigste eeuw.
- Houtverduurzaming — creosoot, een destillaat van koolteer, voor bielzen, hekpalen, beschoeiingen en telefoonpalen.
- Vochtwering — het insmeren van funderingen, kelderwanden en de onderkant van houten palen.
- Scheepsbouw en waterwerken — breeuwen en het teren van houten damwanden en steigers.
Waarom het is verdwenen
Koolteer bevat een hoog gehalte aan PAK’s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen). Verschillende daarvan, waaronder benzo(a)pyreen, zijn kankerverwekkend. Om die reden is het gebruik in de Europese Unie sterk beperkt:
- Teerhoudend asfalt mag in Nederland niet meer worden hergebruikt in nieuw asfalt; het moet worden afgevoerd naar een thermische reinigingsinstallatie, die de PAK’s afbreekt.
- Met creosoot behandeld hout mag in de EU niet aan particulieren worden verkocht; het gebruik is beperkt tot bepaalde professionele toepassingen.
- Voor de bouw is koolteer als bindmiddel praktisch volledig vervangen door bitumen, kunststof folies en moderne houtverduurzaming.
Herkennen bij sloop en renovatie
Kom je bij een verbouwing donker, glimmend materiaal tegen met een sterke, typerende teerlucht, ga er dan van uit dat het teerhoudend kan zijn. Dat speelt vooral bij:
- oude dakopbouwen onder latere bitumenlagen;
- oude asfaltverhardingen op erven en opritten;
- verduurzaamde bielzen in de tuin (zeer gebruikelijk als tuinafscheiding, en juist daar ongewenst);
- de kelder- of funderingsafwerking van vooroorlogse panden.
Praktische regels:
- Niet schuren, slijpen of branden — daarbij komen PAK’s vrij als stof of damp.
- Laat het bemonsteren — een laboratorium kan het PAK-gehalte bepalen. Dat bepaalt hoe het afgevoerd moet worden.
- Voer het gescheiden af — teerhoudend materiaal is geen gewoon bouwafval; de milieustraat of verwerker heeft er een aparte stroom voor.
- Bescherming — handschoenen, adembescherming en werkkleding die je apart houdt. Teer geeft daarnaast lichtovergevoeligheid van de huid.
Gerelateerde termen
- Bitumen
- Creosoteren
- Asfalt
- Dakbedekking
- Emissies
- Bodemonderzoek
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
