Het koor is het deel van een kerk waar het hoofdaltaar staat en waar oorspronkelijk de geestelijkheid en het zangkoor plaatsnamen; het ligt aan het oosteinde van de kerk, tegenover het schip. Het koor is doorgaans het rijkst uitgevoerde deel van het gebouw.
Ligging en oriëntatie
Traditionele kerken zijn georiënteerd: het koor ligt aan de oostzijde, richting de opkomende zon en symbolisch richting Jeruzalem. De ingang met de toren staat dan aan de westzijde. Tussen schip en koor ligt bij een kruiskerk het dwarsschip (transept); de kruising daarvan wordt de viering genoemd.
Bouwkundige kenmerken
- Koorsluiting — de afsluiting van het koor aan de oostzijde. Die kan halfrond zijn (een apsis, kenmerkend voor de romaanse bouwkunst) of veelhoekig, met bijvoorbeeld drie, vijf of zeven zijden (kenmerkend voor de gotiek).
- Hoger opgetrokken — in veel grote kerken ligt de koorvloer enkele treden hoger dan het schip, en is het koor slanker en lichter uitgevoerd.
- Grote vensters — juist in het koor zit vaak het meeste glas-in-lood, omdat het licht daar liturgische betekenis heeft.
- Kooromgang — bij grotere kerken loopt een gang rondom het koor, waaraan straalkapellen kunnen liggen.
- Koorafscheiding — het koor werd vaak afgescheiden van het schip door een koorhek, een doksaal of een oksaal, zodat de dienst van de geestelijkheid gescheiden bleef van de leken.
Inrichting
- Koorbanken — houten banken langs de zijwanden waar de koorheren zaten, vaak met misericorden (klapzittinkjes met houtsnijwerk).
- Hoofdaltaar — het liturgische middelpunt van de kerk.
- Kooromgang en sacramentshuis — bij katholieke kerken.
Bouwvolgorde
Bij middeleeuwse kerken werd het koor meestal als eerste gebouwd, en pas daarna het schip. Dat had een praktische reden: zodra het koor gereed was, kon de eredienst er plaatsvinden terwijl de rest van de kerk nog in aanbouw was. Daardoor is het koor van een oude kerk regelmatig in een oudere bouwstijl uitgevoerd dan het schip — een van de eerste dingen waar een bouwhistoricus naar kijkt.
Gerelateerde termen
- Kooromgang
- Apsis
- Dwarsschip
- Doksaal
- Oksaal
- Altaar
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
