Een kooromgang is de gang die rondom het koor aan de oostzijde van een kerk loopt en de zijbeuken met elkaar verbindt, zodat je achter het hoofdaltaar langs kunt lopen. De term wordt ook wel deambulatorium genoemd, naar het Latijnse deambulare: rondwandelen.
Waarom werd hij gebouwd
De oorspronkelijke aanleiding was praktisch. In middeleeuwse kerken die relieken van heiligen bezaten, kwamen pelgrims in groten getale af op die relieken. Zonder omgang zouden zij dwars door het koor moeten lopen en de dienst verstoren. De kooromgang maakt een doorlopende route mogelijk: door de ene zijbeuk naar het oosten, achter het altaar langs, en via de andere zijbeuk terug.
Daarnaast dient de omgang als processieroute voor de geestelijkheid en als toegang tot de kapellen.
Straalkapellen
Bij grotere kerken liggen aan de buitenzijde van de kooromgang straalkapellen: kapellen die als stralen vanuit het middelpunt naar buiten steken, elk met een eigen altaar. Zo konden meerdere priesters tegelijk de mis lezen zonder elkaar in de weg te zitten. De combinatie van omgang plus straalkapellen is een kernkenmerk van de romaanse en gotische kerkbouw in Frankrijk, en van de gotiek in de Nederlanden.
Bouwkundige gevolgen
- Complexe gewelven — de kooromgang is in het grondplan gebogen, waardoor de gewelfvelden trapeziumvormig zijn in plaats van rechthoekig. Dat vraagt om aangepaste ribgewelven met verspringende sluitstenen.
- Krachtenafdracht — het hoge koorgewelf oefent zijdelingse druk uit. De kolommen van de kooromgang, en bij grote kerken de luchtbogen en steunberen daarbuiten, vangen die op.
- Lichtinval — de vensters van de omgang en de straalkapellen brengen licht tot achter het altaar, wat de opzet van een gotische koorpartij mede bepaalt.
Herkennen in de plattegrond
In het grondplan is een kooromgang meteen zichtbaar: het koor eindigt niet in een blinde wand, maar wordt omsloten door een tweede, ruimere kooromtrek met een eigen rij kolommen. Ontbreekt die tweede ring, dan is er sprake van een gesloten koor.
Gerelateerde termen
- Koor
- Apsis
- Straalkapel
- Kruisribgewelf
- Luchtboog
- Steunbeer
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
