Een krolneut is een uitstekend, krullend of spiraalvormig bouwkundig ornament. De naam is opgebouwd uit krol (krul) en neut (uitstekend deel): letterlijk dus een uitstekende krul. Van Dale omschrijft het als elke soort van gekronkeld of spiraalvormig sieraad; wrong geldt als synoniem.
Waar je hem tegenkomt
- In het hoofdgestel — in de klassieke ordes verschijnt de krolneut boven de trigliefen, als een plaat met krulornament aan de onderzijde van de kroonlijst.
- In het kapiteel — als krullend element aan de bovenzijde van de zuil.
- Als voluut — de krul zelf, kenmerkend voor het Ionisch kapiteel.
- Als kraagsteen — in sommige bronnen wordt de term gebruikt voor een vooruitstekende steen die iets ondersteunt.
Let op de betekenissen
Bij deze term is voorzichtigheid op zijn plaats. Nederlandse bouwkundigen en archeologen hebben krolneut in de loop van de tijd verschillend gebruikt: soms voor de plaat met het ornament, soms voor de krul zelf, soms voor een dragend element. Dat leidde tot verwarring, en dat is nog steeds zo.
Wie een oud bestek, een restauratierapport of een negentiende-eeuws handboek leest, doet er goed aan de betekenis uit de context af te leiden — of, als het over de uitvoering gaat, om een tekening of een verwijzing naar de exacte plek te vragen. In modern spraakgebruik is voluut voor de krul en kraagsteen of console voor het dragende element eenduidiger.
Bij restauratie
- Documenteer vóór demontage. Een ornament dat eraf gaat, komt zelden vanzelf op de goede plaats terug. Foto’s, maten en een positieaanduiding zijn onmisbaar.
- Maak een mal van het origineel als er meerdere identieke krollen zijn en er één ontbreekt. Zo blijft het ritme in de gevel kloppen.
- Zoek de oorzaak van het verval. Bij een uitkragend ornament buiten is dat vrijwel altijd water dat op het bovenvlak blijft staan. Zonder een goede afwatering of afdekking is het herstel tijdelijk.
Gerelateerde termen
- Kapiteel
- Console
- Kroonlijst
- Hoofdgestel
- Trigliefen
- Ionische orde
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
