Een kruispan is een dakpan met fors verhoogde randen voor een betere waterafvoer, gelegd met een halve pan verspringing per rij. De pan staat ook bekend als Bouletpan of Echterpan.
Herkomst
Eind negentiende eeuw introduceerde de Franse fabrikant Boulet uit Parijs een machinaal gemaakt panmodel met een uitgesproken, art-nouveau-achtige vormgeving. In Nederland werd de licentie in het Limburgse Echt verstrekt — vandaar de naam Echterpan.
Wat de pan bijzonder maakt
- De legwijze. In tegenstelling tot de meeste pannen liggen de kruispannen niet recht boven elkaar: elke volgende rij verspringt een halve pan, zoals metselwerk in halfsteens verband. Die verspringing geeft het dakvlak een rustig, gesloten beeld en zit in de naam verwerkt.
- Hoge randen en sluitingen. De diepe zijsluitingen voeren water goed af en maken de pan minder gevoelig voor inregenen bij slagregen.
- Uitvoeringen. De pan is er in ongeglazuurd, mat geglazuurd en glanzend geglazuurd. Bij het geglazuurde model bepaalt de kleurdiepte sterk het gevelbeeld.
- Hulpstukken. Voor nok, gevel en doorvoeren zijn passende hulpstukken beschikbaar; die zijn bij een pan met halve verspringing extra belangrijk, omdat de aansluiting aan de gevel per rij verschilt.
Toepassing
De kruispan wordt tegenwoordig vooral bij renovatie en restauratie gebruikt: door het karakteristieke uiterlijk is hij lastig te combineren met neutrale nieuwbouw, maar juist onmisbaar op panden die er oorspronkelijk mee gedekt zijn.
Aandachtspunten bij vervanging:
- Meet de werkende maat. Elk panmodel heeft een eigen panlatafstand. Ga er bij vervanging nooit van uit dat de bestaande latten passen; controleer de werkende lengte volgens de opgave van de fabrikant en verleg de latten waar nodig.
- Houd rekening met het gewicht. Keramische pannen wegen als dakvlak doorgaans in de orde van 40 tot 50 kg per m². Wijk je af van het oorspronkelijke model, controleer dan of de kapconstructie dat aankan.
- Sla reserve in. Bij een pan die niet in elke bouwmarkt ligt, is een voorraadje voor toekomstige breuk goud waard.
- Halve pannen bij de gevel. Door de verspringing eindigt elke tweede rij met een halve pan of gevelpan. Reken die aantallen apart uit.
Gerelateerde termen
- Dakpan
- Sluiting dakpan
- Hollandse pan
- Holle pan
- Panlat
- Engobe
- Dakpan productie
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
