Een krukhuisboerderij is een boerderij waarvan het woonhuis naar één kant is uitgebouwd. Van bovenaf gezien krijgt het gebouw daardoor een knik, een “kruk”. Is het woonhuis naar twee kanten uitgebouwd, dan spreekt men van een T-huisboerderij.
Waar het type voorkomt
De krukhuisboerderij hoort thuis op de vruchtbare rivierkleigronden: langs de IJssel en langs de grote rivieren, met de Tielerwaard als bekend gebied. Dat is geen toeval — het zijn de streken waar boeren genoeg verdienden om het woongedeelte los van het bedrijfsgedeelte te laten groeien.
Waarom die uitbouw?
Er zijn twee verklaringen, en beide zijn juist, afhankelijk van de streek:
- Economisch. In Zuid-Holland werd de uitbouw gebruikt als kaasmakerij. Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw werd de kaasproductie belangrijker dan de hennepteelt, en dat vroeg om een aparte, koele werkruimte bij het woonhuis.
- Sociaal. In andere streken was de uitbouw vooral een statussymbool. Een welgestelde boer liet zien wat hij had door het woonhuis nadrukkelijk uit de rooilijn van de bedrijfsgebouwen te laten steken, vaak met de mooiste gevel naar de weg.
Herkennen
- De knik in de plattegrond — woonhuis en bedrijfsgedeelte liggen niet in één rechte lijn.
- Een representatieve voorgevel aan het uitgebouwde deel, met beter metselwerk, grotere vensters en soms een pronkkamer die zelden gebruikt werd.
- Grote overstekken boven de deeldeuren in de achtergevel, een kenmerk dat vooral in de Tielerwaard opvalt: het overstek beschermt de deeldeuren en het laden en lossen tegen regen.
Bij verbouwing
De aansluiting tussen woonhuis en het haakse deel is bouwkundig het aandachtspunt. Daar komen twee dakvlakken samen in een kilkeper, en juist daar lekt het het snelst. Controleer bij aankoop of verbouwing de kilgoot, de aansluiting van het loodwerk en de staat van het houtwerk op die plek. Ook zetting speelt: de twee bouwdelen zijn vaak niet gelijktijdig gebouwd en kunnen verschillend hebben gezakt, wat zich uit in een scheur precies in de binnenhoek.
Controlepunten bij aankoop of verbouwing van een krukhuisboerderij
- Kilgoot: Hier komen twee dakvlakken samen in een kilkeper, en juist daar lekt het het snelst.
- Aansluiting van het loodwerk: Controleer het loodwerk op de plek waar woonhuis en haaks deel op elkaar aansluiten.
- Staat van het houtwerk: Controleer het houtwerk op diezelfde aansluiting.
- Scheur in de binnenhoek: De twee bouwdelen zijn vaak niet gelijktijdig gebouwd en kunnen verschillend hebben gezakt.
Gerelateerde termen
- Boerderij
- Dwarshuisboerderij
- Hoekgevelboerderij
- Kop-hals-romp-boerderij
- Hallenhuis
- Deel, dars, dors
- Overstek
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
