Kubisme is een kunststroming uit het begin van de twintigste eeuw waarin voorwerpen worden ontleed in vlakken en geometrische vormen, en vanuit meerdere gezichtspunten tegelijk worden weergegeven. De stroming ontstond rond 1907 in Parijs, met Pablo Picasso en Georges Braque als voortrekkers.
Van schilderkunst naar architectuur
Kubisme is in de eerste plaats een schilders- en beeldhouwersstroming. Toch heeft het idee erachter — het loslaten van één vast gezichtspunt en het opbouwen van een vorm uit hoekige vlakken — de architectuur wel degelijk bereikt.
Het duidelijkste voorbeeld is het Tsjechisch kubisme, dat tussen ongeveer 1911 en 1914 in Praag tot bloei kwam. Architecten als Josef Gočár en Pavel Janák ontwierpen gebouwen waarin gevels niet vlak zijn, maar zijn opgebouwd uit geknikte, gefacetteerde vlakken, met scherpe prisma’s rond vensters, erkers en portalen. Het licht valt daardoor over de dag steeds anders op de gevel — precies het effect dat de kubistische schilders op het platte vlak zochten. Praag is de enige stad ter wereld waar kubistische architectuur in een substantiële hoeveelheid is gerealiseerd, inclusief kubistisch meubilair en interieurs.
Doorwerking
Het kubisme heeft de weg gebaand voor de abstractie in de bouwkunst van het interbellum. De opvatting dat een gebouw kan worden opgebouwd uit zuivere, in elkaar geschoven volumes vind je terug bij De Stijl, bij het modernisme en bij het art deco, elk op een eigen manier. Het onderscheid is belangrijk: het modernisme zoekt de rechte hoek en het gladde vlak, terwijl het kubisme juist de knik, het facet en de schuine hoek opzoekt.
Herkennen
- Gevels met gefacetteerde, geknikte vlakken in plaats van één plat vlak
- Prismatische lijstwerken en schuine, driehoekige elementen rond vensters en deuren
- Kristalachtige dakvormen, erkers en portieken
- Materiaalgebruik dat gewoon blijft — baksteen, pleisterwerk, natuursteen; de vernieuwing zit in de vorm, niet in de techniek
Gerelateerde termen
- Bouwstijl
- Modernisme
- Art deco
- Expressionisme
- Amsterdamse school
- Architectuur
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
