Een lancetvenster is een smal, hoog venster dat wordt afgesloten met een lancetboog en waarvan het boogveld niet met maaswerk is gevuld. Het is de venstervorm van de vroege gotiek, ruwweg de eerste helft van de dertiende eeuw.
Kenmerken
- Sterk verticale verhouding. De hoogte is een veelvoud van de breedte; verhoudingen van 4:1 of steiler zijn normaal.
- Geen maaswerk. Het venster is één opening, hooguit onderverdeeld door een enkele middenstijl. Dat onderscheidt het lancetvenster van het latere getraceerde venster.
- Groepsopstellingen. Lancetvensters staan zelden alleen. Ze komen voor in groepen van twee, drie, vijf of zeven, waarbij het middelste vaak het hoogst is en de buitenste trapsgewijs lager. Zo’n groep wordt in de Engelse literatuur ook wel aangeduid met de bijnaam “sisters” — de bekendste is de vijfdelige groep in York Minster.
- Diepe dagkanten. De muur is dik; de vensteropening verloopt geprofileerd naar binnen toe.
Ontwikkeling
Het smalle lancetvenster laat weinig licht binnen. Bouwmeesters gingen daarom de openingen dichter bij elkaar zetten, waarna de resterende steen tussen de lancetten werd gereduceerd tot slanke stijlen en tenslotte tot maaswerk. Zo groeide de groep lancetten uit tot het brede getraceerde venster van de hooggotiek. Het lancetvenster is daarmee een duidelijk dateerbaar kenmerk.
Toepassing
Je vindt lancetvensters in koorsluitingen, dwarsschipgevels en kerktorens. In de negentiende-eeuwse neogotiek zijn ze veelvuldig hergebruikt, niet alleen in kerken maar ook in villa’s, scholen en stationsgebouwen.
Aandachtspunten bij restauratie:
- Windroeden zijn nodig. Hoge, smalle glas-in-loodpanelen buigen door onder winddruk. Horizontale windroeden om de circa 60 tot 80 cm houden het paneel vlak; ontbreken ze, dan gaat het lood op den duur bol staan.
- Dagkanten verweren het eerst. De geprofileerde natuursteen in de dagkant vangt slagregen; controleer de voegen en de waterslag onderaan.
- Vervang geen origineel maaswerkloos boogveld door tracering. Dat verandert de datering die het gebouw uitstraalt.
Gerelateerde termen
- Lancetboog
- Gotiek
- Neogotiek
- Venster
- Glas-in-lood
- Kloostervenster
- Dagkant
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
