Een landhuis is een vrijstaand, ruim woonhuis op een groot perceel buiten de bebouwde kom, oorspronkelijk gebouwd als buitenverblijf voor welgestelde stedelingen. Het onderscheidt zich van een boerderij doordat het geen agrarische bedrijfsfunctie heeft, en van een kasteel of havezate doordat het geen verdedigingswerk of aan grondbezit verbonden rechten kent.
Bouwkundige kenmerken
- Symmetrische hoofdopzet met een duidelijk middenrisaliet, vaak bekroond door een fronton.
- Bel-etage — de woonverdieping ligt een halve verdieping verhoogd boven een souterrain, bereikbaar via een bordes met stoep.
- Een lange oprijlaan en een gerichte benadering: het huis wordt bewust in het zicht gezet.
- Aanleg — in de zeventiende en achttiende eeuw formeel en geometrisch (Hollands classicisme), vanaf het einde van de achttiende eeuw in de landschapsstijl met glooiingen, slingerpaden en zichtlijnen.
- Bijgebouwen — koetshuis, oranjerie, tuinmanswoning, theekoepel aan het water.
Historie
De bloeitijd ligt in de zeventiende en achttiende eeuw, toen kooplieden uit de steden buitenplaatsen lieten bouwen langs de Vecht, de Amstel, in het Gooi en op de Utrechtse Heuvelrug. In de negentiende en twintigste eeuw ontstond een bredere landhuisstijl, met invloeden uit de Engelse cottage-architectuur, de Amsterdamse School en het traditionalisme.
Verbouwing en regelgeving
Veel landhuizen zijn rijksmonument of gemeentelijk monument, vaak met het omliggende groen als beschermd onderdeel. Dat heeft directe gevolgen:
- Voor wijzigingen aan een monument is een omgevingsvergunning nodig; de vergunningvrije mogelijkheden die bij een gewone woning gelden, vervallen grotendeels.
- Ook de tuinaanleg, de oprijlaan, het hekwerk en de bijgebouwen kunnen onder de bescherming vallen.
- Isolatie en installaties vragen om oplossingen die het interieur en de gevel niet aantasten; denk aan achterzetbeglazing in plaats van nieuwe kozijnen, en aan isoleren aan de binnenzijde met aandacht voor de vochthuishouding.
- Landhuizen die met hun terrein zijn gerangschikt als landgoed onder de Natuurschoonwet 1928 kennen fiscale faciliteiten, waaraan wel voorwaarden verbonden zijn over instandhouding en openstelling.
Reken bij aankoop op onderhoud van een andere orde dan bij een reguliere woning: dakvlakken, goten, houten kozijnen en schilderwerk zijn simpelweg vele malen groter in oppervlak.
Gerelateerde termen
- Bel-etage
- Fronton
- Oranjerie
- Monument
- Hollands classicisme
- Omgevingsvergunning
- Boerderij
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
