Een legering is een metaal dat is opgebouwd uit een basismetaal met een of meer bewust toegevoegde elementen, zodat het geheel eigenschappen krijgt die het zuivere metaal niet heeft. Denk aan meer sterkte, betere corrosievastheid, betere vervormbaarheid of een lager smeltpunt.
Vrijwel elk metaal dat je op de bouw in handen krijgt, is een legering. Zuiver ijzer is te zacht om te bouwen, zuiver koper te slap voor een constructie. De toevoegingen bepalen wat een product wel en niet kan.
De legeringen die je in de bouw tegenkomt
- Staal — ijzer met koolstof. Het koolstofgehalte bepaalt de hardheid en de lasbaarheid: constructiestaal heeft weinig koolstof en is goed te lassen, gereedschapsstaal veel meer en is hard maar bros.
- Roestvast staal (RVS) — staal met minimaal ongeveer 11 % chroom, dat aan de lucht een dunne, zichzelf herstellende oxidehuid vormt. De gangbare kwaliteit 304 (18 % chroom, 8 % nikkel) volstaat binnen en in normale buitenlucht; 316 heeft daarnaast molybdeen en is duidelijk beter bestand tegen chloriden — de keuze aan zee, bij zwembaden en bij strooizout.
- Messing — koper met zink. Goed te bewerken, mooi van kleur, veel gebruikt voor deurbeslag, kranen en fittingen.
- Brons — koper met tin. Hard, slijtvast en zeer duurzaam buiten; toegepast in lagers, klokken, beeldhouwwerk en historisch beslag.
- Aluminiumlegeringen — aluminium met onder meer magnesium en silicium. Licht, corrosievast en te extruderen tot profielen; de basis van vrijwel alle aluminium kozijnen, gevelsystemen en beglazingsprofielen.
- Zink en lood in de dakbedekking zijn ook gelegeerd, onder meer om vervorming en kruip tegen te gaan.
Waarom het je op de bouw raakt
- Contactcorrosie. Twee verschillende metalen in contact mét vocht vormen een galvanisch element: het onedelste metaal wordt versneld aangetast. Berucht is de combinatie van koper of RVS met zink of verzinkt staal — en let ook op de afstroomrichting: water dat van een koperen leiding op een zinken goot druppelt, tast die goot aan. Scheid metalen met een kunststof of bitumenlaag, of kies materialen die bij elkaar passen.
- Bevestigingsmiddelen moeten passen bij het materiaal. Verzinkte schroeven in RVS-plaatwerk of in cederhout gaan mis. Gebruik RVS 304 of 316 waar het buiten zit, en houd de schroef minstens zo edel als het bevestigde materiaal.
- Lasbaarheid verschilt. Aluminium en RVS vragen ander lasmateriaal, andere gassen en een andere warmte-inbreng dan gewoon staal.
- Uitzetting verschilt. Aluminium zet aanzienlijk meer uit dan staal. Bij lange gevelprofielen en dakranden moet je die beweging opnemen in de detaillering.
Bij bestellen
Geef altijd de materiaalaanduiding door en niet alleen de naam: S235 of S355 bij constructiestaal, 304 of 316 (respectievelijk 1.4301 en 1.4401) bij RVS, en de legeringsaanduiding bij aluminiumprofiel. “RVS” zonder nadere aanduiding zegt niets over de corrosievastheid — en dat is meestal precies waar je het om koos.
Gerelateerde termen
- Cortenstaal
- Betonstaal
- Aluminium
- Brons
- Gezet zink
- Koudgevormd staal
- Corrosieklasse
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
