Het legvlak — ook platte vlak of kortweg plat genoemd — is het grootste vlak van een steen: het vlak waarmee de steen normaal gesproken op de onderliggende laag komt te liggen. Het is de zijde die het gewicht van het bovenliggende metselwerk doorgeeft en die op de mortelbaan rust.
Een gewone baksteen heeft drie soorten vlakken, en de namen komen op elke werktekening terug:
- Legvlak — de twee grote, brede vlakken boven en onder.
- Strek — de lange smalle zijde, die je ziet als een steen in de lengte in het gevelvlak ligt.
- Kop — de korte smalle zijde, die je ziet als de steen dwars ligt.
Het metselverband bepaalt welk van die vlakken in het zicht komt: bij halfsteensverband zie je uitsluitend strekken, bij kettingverband en kruisverband wisselen strekken en koppen elkaar af.
Waarom het legvlak ertoe doet
- Krachtsoverdracht. Metselwerk is sterk op druk en die druk gaat via het legvlak van steen op steen, met de lintvoeg ertussen. Een goed gevuld legvlak — volledig doorgestreken mortel, geen holle plekken — is bepalend voor de druksterkte van de wand.
- Vlak metselen. Een steen die met zijn legvlak niet vlak ligt, staat scheluw en trekt de hele laag scheef. Vandaar dat de metselaar telkens de waterpas en het draad gebruikt.
- Bij holle stenen en blokken is het legvlak vaak deels open (perforaties). Bij dat type moet de mortel de randen volledig ondersteunen; alleen twee mortelrupsen aanbrengen is voor dragend werk zelden toegestaan.
- Snijden en breken. Wie een steen bijzaagt, moet het legvlak intact houden waar dat kan; een gebroken legvlak levert een onstabiele steen op.
Het legvlak bij natuursteen
Bij natuursteen krijgt de term een extra betekenis. Sedimentaire steensoorten zoals zandsteen en kalksteen zijn in lagen afgezet en hebben daardoor een natuurlijke gelaagdheid: het lager of laagvlak. De regel is dat je zulke steen op zijn lager verwerkt, dat wil zeggen met die natuurlijke lagen horizontaal, evenwijdig aan het legvlak.
Verwerk je de steen tegen zijn lager in — met de lagen rechtop — dan zoekt vocht zich een weg tussen de lagen en drukt vorst ze uit elkaar. Het gevolg is schilfering en het laagsgewijs afvallen van het oppervlak. Bij restauratiewerk is dit een van de eerste dingen waar een steenhouwer naar kijkt.
Praktische aandachtspunten
- Vul de lintvoeg volledig. Halve mortelbanen zijn een veelgemaakte fout die pas jaren later zichtbaar wordt als scheurvorming en waterdoorslag.
- Bevochtig sterk zuigende stenen licht voor het metselen, zodat ze het water niet meteen uit de mortel trekken; te natte stenen laten juist verschuiven.
- Let op de gewenste zichtzijde. Handvormstenen hebben vaak één mooiste kant; leg die naar buiten en houd het legvlak in de mortel.
- Bij natuursteen: vraag om aanlevering op lager. Een goede leverancier merkt de blokken en zaagt ze in de juiste richting.
Gerelateerde termen
- Streklaag
- Kopse laag
- Metselverband
- Lagenmaat
- Voeg
- Stootvoeg
- Kleisteen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
