Een leihaak is de metalen haak waarmee een lei op het dak wordt vastgezet. De haak wordt in het dakbeschot of achter de panlat geslagen en steekt met zijn omgezette voet over de onderrand van de lei heen, zodat die niet kan opwaaien of afglijden.
Bij haakdekking ligt de lei dus niet vast door een spijker door de plaat heen, maar wordt hij aan zijn onderzijde geklemd door de haak die bij de laag eronder hoort. Elke lei wordt zo van bovenaf overdekt en van onderen vastgehouden — een systeem dat stormvast is en waarbij losse leien vervangbaar blijven.
Materiaal
- Roestvast staal is tegenwoordig vrijwel de enige keuze. Het roest niet en heeft een levensduur in dezelfde orde als de lei zelf.
- Messing wordt eveneens toegepast, met dezelfde gedachte: niet-roestend en niet-aantastbaar.
- Koper werd van de jaren dertig tot begin jaren tachtig veel gebruikt. Dat blijkt achteraf een zwakke schakel: koperen haken gaan doorgaans zo’n vijfentwintig tot dertig jaar mee, waarna ze op de plek waar de lei hangt dun zijn gesleten of zijn doorgecorrodeerd door zuren in het regenwater. Op noordelijke, langdurig vochtige dakvlakken gaat dat het snelst.
| Roestvast staal | Roest niet, levensduur in dezelfde orde als de lei zelf. Tegenwoordig vrijwel de enige keuze. |
|---|---|
| Messing | Eveneens toegepast: niet-roestend en niet-aantastbaar. |
| Koper | Veel gebruikt van de jaren dertig tot begin jaren tachtig. Gaat doorgaans zo'n vijfentwintig tot dertig jaar mee, daarna dun gesleten of doorgecorrodeerd. |
| Verzinkt staal | Nooit gebruiken: binnen enkele jaren aangetast, en vervangen kost het hele dak. |
Waarom dit belangrijk is bij onderhoud
Bij een oud leidak is de vraag zelden of de leien nog goed zijn — natuurlei gaat generaties mee — maar of de bevestiging nog goed is. Wie op een dak van rond de jaren zestig of zeventig steeds meer losse en verschoven leien ziet, kijkt vrijwel altijd naar bezweken koperen haken, niet naar versleten leien.
Wat dat betekent:
- Losse leien komen in golven. Zodra de eerste haken bezwijken, volgen de rest binnen enkele jaren; het is dan zinvoller het dak in één keer opnieuw te haken dan telkens een lei terug te zetten.
- Hergebruik van de leien is vaak mogelijk. Bij een herdekking kan een groot deel van de natuurleien opnieuw worden gebruikt; dat scheelt fors in materiaalkosten en is bovendien de meest passende oplossing bij een monument.
- Controleer aan de onderzijde. Een haak die van bovenaf nog gaaf lijkt, kan achter de lei zijn doorgesleten. Beoordeling door een leidekker of een monumentenwacht is hier zinvoller dan een blik vanaf de grond.
Praktische aandachtspunten
- Gebruik nooit gewone verzinkte spijkers of haken. Verzinkt staal is in deze toepassing binnen enkele jaren aangetast, en het vervangen ervan kost het hele dak.
- Meng geen metalen. Koperen haken in combinatie met een zinken goot of loodwerk leiden tot versnelde aantasting; houd de metalen in het dakvlak op elkaar afgestemd.
- De haaklengte moet bij de leimaat passen. Te korte haken grijpen onvoldoende, te lange steken in het zicht.
- Op renovatiewerk hoort een rooihaak. Dat is het gereedschap om oude spijkers en haken onder een liggende lei uit te trekken zonder de omliggende leien te breken.
Gerelateerde termen
- Leidak
- Daklei
- Leihamer
- Dakbeschot
- Panlat
- Dakhelling
- Corrosieklasse
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
