Een lierne is een gewelfrib die niet vanuit de aanzet van het gewelf vertrekt en niet naar de centrale sluitsteen loopt, maar twee andere ribben onderling verbindt. Het is een tussenrib die het ribbenpatroon van een gotisch gewelf verdicht tot een net.
De lierne is daarmee te onderscheiden van de twee ribtypen die er wél vanaf de voet vertrekken: de diagonaalrib (de hoofdrib van een kruisribgewelf) en de tierceron (een extra rib die van de aanzet naar een punt op de nokrib loopt).
Waar de lierne vandaan komt
Het vroege gotische kruisribgewelf had alleen diagonaalribben, gordelribben en muraalribben. Vanaf de dertiende eeuw werd dat patroon steeds verder verfijnd: eerst met tiercerons, daarna met liernes die de tiercerons en diagonaalribben onderling verbinden. Zo ontstaan de netgewelven en stergewelven die kenmerkend zijn voor de late gotiek — in de Nederlanden vooral in de vijftiende en zestiende eeuw.
Op het snijpunt van liernes en andere ribben zit vaak een kleine sluitsteen, soms met een gebeeldhouwd wapen, bloem of kop. In een rijk stergewelf tel je op die manier tientallen sluitstenen.
Constructief of decoratief?
Bij de vroege gotiek was de rib een constructief onderdeel: het gewelf werd op de ribben gemetseld en de ribben droegen de gewelfvelden. De lierne zit echter meestal boven een deel van het gewelfvlak dat al door de hoofdribben wordt gedragen. In veel gevallen is de lierne dan ook vooral vormgevend: hij verdeelt het gewelfvlak in kleinere, beter beheersbare velden en verrijkt het patroon.
Dat maakt de lierne niet onbelangrijk. Kleinere gewelfvelden zijn eenvoudiger te metselen, vragen minder zware formeelconstructie en verdelen de belasting gelijkmatiger over het gewelf.
Herkennen
Sta onder het gewelf en volg de ribben met je ogen vanaf een pijler:
- Loopt de rib van de aanzet diagonaal naar het midden van het vak? Dat is een diagonaalrib.
- Loopt de rib van de aanzet naar een punt op de nok, maar niet naar het middelpunt? Dat is een tierceron.
- Raakt de rib de aanzet helemaal niet en verbindt hij twee andere ribben? Dan kijk je naar een lierne.
Gerelateerde termen
- Gewelfrib
- Kruisribgewelf
- Netgewelf
- Stergewelf
- Sluitsteen
- Gordelboog
- Gotiek
- Gewelf
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
