Een loodrei is een voorloper van de waterpas: een lat met een lange, kaarsrechte onderzijde en een schietlood dat vanuit het midden naar beneden hangt. Hangt het lood precies langs de markering in het midden, dan ligt het vlak waarop de rei rust horizontaal.
Het principe is puur zwaartekracht: het schietlood wijst altijd loodrecht naar beneden. Staat de lat scheef, dan verschuift het touwtje ten opzichte van het merkteken. Er is geen luchtbel, geen laser en geen batterij nodig — daarom werd het instrument eeuwenlang gebruikt, van de Egyptische en Romeinse bouw tot ver in de negentiende eeuw.
Uitvoeringen
- Het standaardmodel — het schietlood hangt door een opening precies in het midden van de onderregel
- Het verlengde model — het touw loopt door tot onder de onderregel, waardoor je nauwkeuriger kunt aflezen
- Het platte model — een brede uitvoering die op een echte rei lijkt; het lood hangt in een raamwerk boven de lat
- De A-vorm (winkelhaakmodel) — twee poten in een driehoek met een dwarsregel, waarop de middenmarkering staat
Een variant met de poten verticaal, waarbij het lood langs de zijkant van de lat loopt, controleert juist de verticaliteit van een muur.
Waarom het principe nog steeds telt
De loodrei zelf zie je vooral nog bij restauratiewerk en in museumcollecties, maar de logica erachter gebruik je nog dagelijks:
- Een rei is niets zonder vlakheid — een verbogen of gedeukte lat geeft altijd een verkeerde meting, met of zonder libel
- Langer meten is nauwkeuriger meten — een korte waterpas op een lange muur vergroot elke afwijking. Leg een korte waterpas op een lange rei
- Controleer je instrument — meet een vlak, draai de rei 180 graden om en meet opnieuw. Wijst hij nu anders aan, dan is de waterpas of de rei zelf ontregeld
- Zwaartekracht liegt niet — een schietlood blijft, ook naast een laser, het snelste controlemiddel voor verticaliteit van een stijl of kozijn
Gerelateerde termen
- Schietlood
- Waterpas
- Klimlijn
- Gevel
- Kozijn
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
